Theo Nghị định số 229/2026/NĐ-CP của Chính phủ, Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia sẽ đổi mới cơ chế tài trợ nghiên cứu theo hướng minh bạch, cạnh tranh và tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Đây được kỳ vọng là nguồn lực quan trọng để phát triển đội ngũ nhà khoa học, hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh và nâng cao năng lực khoa học, công nghệ quốc gia.
Ảnh minh họa: ITN
Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 229/2026/NĐ-CP ngày 25/6/2026 quy định về tổ chức và hoạt động của Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (Quỹ), với mục tiêu tạo cơ chế tài trợ hiện đại, minh bạch, tiệm cận chuẩn mực quốc tế, góp phần đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực trung tâm của mô hình tăng trưởng mới.
Theo Nghị định, Quỹ sẽ thực hiện tài trợ, đặt hàng các chương trình, nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo nhằm giải quyết những bài toán phát triển kinh tế - xã hội có quy mô quốc gia, mang tính liên ngành, liên vùng. Đây không chỉ là nguồn lực tài chính cho hoạt động nghiên cứu mà còn là công cụ thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phát triển hiệu quả.
Điểm nhấn quan trọng của Nghị định là định hướng xây dựng nền tảng khoa học và công nghệ vững mạnh cho quốc gia. Thông qua các chương trình tài trợ và đặt hàng nghiên cứu, Quỹ hướng tới nâng cao năng lực khoa học và công nghệ quốc gia, hình thành lực lượng trí thức nền có chất lượng cao, đồng thời tạo điều kiện để Việt Nam từng bước làm chủ một số công nghệ lõi, công nghệ cao và công nghệ chiến lược.
Bên cạnh đó, Quỹ được kỳ vọng trở thành "bệ đỡ" cho sự phát triển của đội ngũ nhà khoa học tài năng, các nhà khoa học trẻ và những nhóm nghiên cứu mạnh. Đây cũng là nền tảng để hình thành một số trung tâm nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ có uy tín trong khu vực và quốc tế, góp phần nâng cao vị thế khoa học của Việt Nam trên bản đồ nghiên cứu toàn cầu.
Một trong những mục tiêu xuyên suốt của Nghị định là xây dựng mô hình quỹ tài trợ nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ hoạt động độc lập, minh bạch, cạnh tranh và vận hành theo chuẩn mực quốc tế.
Về nguyên tắc tổ chức và hoạt động, Quỹ phải tuân thủ quy định của pháp luật, phù hợp với chiến lược và định hướng phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của quốc gia; đồng thời bảo đảm bộ máy tinh gọn, chuyên nghiệp, gắn quyền hạn với trách nhiệm giải trình.
Hoạt động tài trợ, đặt hàng và hỗ trợ được thực hiện thông qua cơ chế đánh giá chuyên môn độc lập, bảo đảm tự chủ học thuật, khách quan, công khai, minh bạch và cạnh tranh. Quỹ cũng phải tuân thủ các nguyên tắc về liêm chính khoa học, đạo đức nghề nghiệp; phòng ngừa xung đột lợi ích; tránh trùng lặp với các nguồn ngân sách khác; đồng thời gắn kết chặt chẽ với nhu cầu của thị trường, lấy doanh nghiệp làm trung tâm của hệ thống đổi mới sáng tạo.
Đối với nguồn kinh phí từ ngân sách nhà nước, Nghị định quy định việc bố trí hằng năm trong dự toán chi sự nghiệp khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Kinh phí được giao theo tổng mức, không gắn với danh mục nhiệm vụ cụ thể ngay từ đầu. Việc phân bổ ngân sách được thực hiện theo nguyên tắc giảm dần khi kết quả nghiên cứu ngày càng hoàn thiện và có khả năng huy động thêm nguồn lực ngoài ngân sách.
Quỹ sẽ quản lý các chương trình tài trợ dựa trên kết quả đầu ra, hiệu quả và tác động thực tế. Cơ chế này hướng tới cân bằng giữa những nghiên cứu có tính kế thừa, ít rủi ro với các nghiên cứu tiên phong, đột phá có mức độ rủi ro cao nhưng có tiềm năng tạo ra bước tiến lớn. Nghị định cũng khẳng định quan điểm chấp nhận rủi ro khoa học và rủi ro công nghệ trong phạm vi được kiểm soát, qua đó khuyến khích đổi mới sáng tạo, tôn trọng đặc thù của hoạt động nghiên cứu và có cơ chế khuyến khích đối với các nhà khoa học nữ theo quy định.
Đáng chú ý, Quỹ sẽ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và các công cụ hỗ trợ trong xây dựng kế hoạch, quản lý, giám sát, đánh giá và công khai việc sử dụng nguồn lực tài chính nhằm nâng cao hiệu quả quản trị.
Theo Nghị định, Quỹ có chức năng tài trợ, đặt hàng thực hiện các chương trình, nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phục vụ nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ; đồng thời hỗ trợ các hoạt động nâng cao năng lực khoa học và công nghệ quốc gia theo quy định của pháp luật.
Quỹ có nhiệm vụ tiếp nhận, quản lý và sử dụng nguồn kinh phí từ ngân sách nhà nước cũng như các nguồn tài chính hợp pháp ngoài ngân sách; đồng thời thực hiện các nhiệm vụ hỗ trợ quản lý nhà nước về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, bảo đảm chế độ báo cáo, kế toán theo quy định.
Với vai trò là cơ quan quản lý nhiệm vụ, Quỹ được trao quyền tổ chức các hoạt động tài trợ, đặt hàng và hỗ trợ theo kế hoạch ngân sách đã được phê duyệt; kiểm tra, giám sát, đánh giá hiệu quả sử dụng kinh phí; đình chỉ hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền đình chỉ, thu hồi kinh phí khi phát hiện tổ chức, cá nhân vi phạm quy định.
Bên cạnh đó, Quỹ sẽ thúc đẩy ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong quản lý, điều hành các nhiệm vụ khoa học và công nghệ; triển khai cơ chế đồng tài trợ với doanh nghiệp, các quỹ và tổ chức trong và ngoài nước; phối hợp cùng các quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ở trung ương và địa phương để hình thành hệ sinh thái tài trợ thống nhất, tạo điều kiện huy động đa dạng nguồn lực cho nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.
Về nguồn tài chính, ngoài ngân sách nhà nước, Quỹ được tiếp nhận các khoản đóng góp, tài trợ, hiến tặng hợp pháp của tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước; nguồn thu từ hợp tác, liên kết, đồng tài trợ; lãi tiền gửi và các khoản thu hợp pháp khác. Mọi nguồn lực đều phải được quản lý, hạch toán và sử dụng đúng mục đích, đúng đối tượng, bảo đảm công khai, minh bạch và hiệu quả.
Nội dung chi của Quỹ bao gồm kinh phí tài trợ, đặt hàng thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ; hỗ trợ hoạt động nâng cao năng lực khoa học và công nghệ quốc gia theo quy định của pháp luật; đồng thời bảo đảm nguồn kinh phí phục vụ công tác quản lý, điều hành và các hoạt động khác của Quỹ.
PV