Nho gia xưa có một câu để chỉ con đường mà người quân tử phải lấy đó làm sự phấn đấu cho một đời hành động: “Tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ”. Câu này có thể hiểu thoáng theo nghĩa: “Đầu tiên là sửa mình, sau đó là lo việc nhà, việc nước, rồi việc trong thiên hạ, sao cho tất cả đều được hài hòa, trật tự”. Ta thấy ở đây, ngoài yếu tố “tu thân”, tức là việc mà người quân tử phải làm với chính bản thân mình, thì cái “địa bàn hoạt động” bên ngoài cứ ngày càng mở rộng thêm ra: Gia đình - Quốc gia - Thế giới. Thực chất thì trong sự hình dung của nhà Nho, gia đình chính là mô hình gốc của tất cả, quốc gia hay thế giới chẳng qua cũng chỉ là sự phóng chiếu, nhân bội của gia đình mà thôi. Ở phương diện này thì cách hiểu của người xưa về gia đình có phần nào đó giao cắt với cách hiểu ngày nay: gia đình, ấy chính là “tế bào gốc” của xã hội. Tôi nhấn mạnh: “tế bào gốc” cả về mặt văn hóa.
09:21 | 01/04/2026