Ngôi nhà của cụ Hoàng Viện nằm dưới chân núi Nhón từng là nơi hoạt động bí mật của các cán bộ cách mạng. Gần một thế kỷ trôi qua, căn nhà mộc mạc ấy vẫn được gìn giữ như một chứng tích về tinh thần yêu nước, sự kiên trung và đặc biệt là lòng dân đã trở thành “lá chắn” bảo vệ cách mạng.
Ngôi nhà của cụ Hoàng Viện (xã Lam Thành, tỉnh Nghệ An).
Từ cơ sở bí mật đến những dấu mốc lịch sử
Theo tư liệu lịch sử, tháng 7/1930, trong bối cảnh phong trào cách mạng phát triển mạnh, Chi bộ Phúc Mỹ được thành lập tại nhà cụ Hoàng Viện (1889–1964), quê làng Phúc Mỹ, tổng Văn Viên, nay thuộc xã Lam Thành (tỉnh Nghệ An).
Cụ Hoàng Viện vốn là một nông dân hiền hậu, có uy tín trong cộng đồng. Cùng với gia đình, cụ đã tận tình che chở, chăm sóc cán bộ mỗi khi họ về địa phương hoạt động. Ngôi nhà vì thế dần trở thành một trong những cơ sở quan trọng của phong trào cách mạng tại địa phương.
Việc lựa chọn nơi đây làm địa điểm hoạt động cũng có những lợi thế đặc biệt. Gian trong của ngôi nhà được bố trí làm nơi làm việc, hội họp. Phía sau là núi Nhón, địa hình kín đáo, thuận lợi cho việc che giấu, di chuyển và rút lui khi có động tĩnh.
Đặc biệt, tại khu vực này từng có hai căn hầm dùng để cất giấu tài liệu. Miệng hầm được lát gỗ rồi đắp đất kín đáo, giúp các tài liệu cách mạng tránh sự phát hiện của kẻ thù.
Nhiều hiện vật gắn với đời sống và hoạt động cách mạng được lưu giữ trong di tích ngôi nhà cụ Hoàng Viện.
Gia đình cụ Hoàng Viện cùng những người dân Phúc Mỹ ngày ấy, người lo cơm nước, người cảnh giới, người in ấn tài liệu, truyền đơn; người tìm cách đưa cán bộ đến những nơi an toàn khi địch tăng cường truy lùng… bằng một lòng trung thành với Đảng, với đất nước.
Trong cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh 1930–1931, phong trào cách mạng có thời điểm bị đàn áp khốc liệt, nhiều cơ sở bị khủng bố, cán bộ phải hoạt động trong điều kiện đặc biệt nguy hiểm. Ngôi nhà dưới chân núi Nhón khi ấy không còn đơn thuần là nơi sinh sống của một gia đình, mà trở thành một mắt xích trong mạng lưới cơ sở cách mạng, nơi ý Đảng gặp lòng dân.
Cuối năm 1940, đồng chí Mười Cúc, tức Nguyễn Văn Linh, được cử về hoạt động và đã chọn nhà cụ Hoàng Viện làm nơi lưu lại, hội họp, trao đổi công việc bí mật.
Ngày 8/8/1945 thời cơ giành chính quyền đang đến gần, Việt Minh liên tỉnh tổ chức hội nghị tại nhà cụ Hoàng Viện để phổ biến tình hình, bàn bạc và chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa.
Chỉ ít ngày sau, nhân dân Nghệ An vùng lên giành chính quyền, góp phần vào thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
Năm 1991, nhà cụ Hoàng Viện được công nhận là Di tích Lịch sử Quốc gia. Sau thời gian xuống cấp, di tích được phục dựng, bảo tồn và trở thành một địa chỉ phục vụ giáo dục truyền thống cách mạng.
Sập gỗ- nơi cất giấu tài liệu, truyền đơn của Đảng giai đoạn 1930-1931 và 1939-1945.
Giữ ký ức từ những hiện vật bình dị
Ngày nay, những cuộc họp bí mật đã lùi xa vào lịch sử nhưng nhiều hiện vật gắn với đời sống và hoạt động cách mạng như lá cờ búa liềm bằng gỗ, con dấu, nồi đồng, mâm, bát, đĩa cùng nhiều hình ảnh, tài liệu quý vẫn còn lưu giữ, trở thành những “nhân chứng” giúp thế hệ hôm nay hình dung rõ hơn về cuộc sống của cán bộ cách mạng và người dân trong thời kỳ đầy gian khó.
Với ông Hoàng Văn Thước (69 tuổi), cháu đích tôn của cụ Hoàng Viện, những chiếc mâm, chiếc bát, nồi đồng hay các tài liệu đã nhuốm màu thời gian không đơn thuần là những đồ vật cũ. Đằng sau đó là câu chuyện về những con người từng sống, chiến đấu và chấp nhận hiểm nguy để bảo vệ cán bộ, bảo vệ cơ sở cách mạng.
Không chỉ được bảo tồn như một di tích lịch sử, nhà cụ Hoàng Viện ngày càng phát huy vai trò là địa chỉ giáo dục truyền thống trên địa bàn xã Lam Thành.
Di tích nhà cụ Hoàng Viện trở thành "địa chỉ đỏ" cho thế hệ trẻ
Theo chị Nguyễn Thị Diệu Ngọc, Bí thư Đoàn xã Lam Thành, việc bảo tồn di tích không chỉ dừng lại ở giữ gìn công trình và hiện vật, mà quan trọng hơn là làm cho những giá trị lịch sử đến gần với thanh, thiếu nhi. Nhiều năm qua, các trường học tổ chức cho học sinh đến tham quan, tìm hiểu lịch sử.
“Thời gian tới, Đoàn xã tiếp tục duy trì các hoạt động về nguồn, sinh hoạt chính trị, lễ kết nạp đoàn viên, đội viên gắn với chăm sóc khuôn viên di tích; đồng thời đẩy mạnh số hóa tư liệu, xây dựng những sản phẩm truyền thông phù hợp với người trẻ.
Mục tiêu là để những câu chuyện về một thời cách mạng không chỉ được lưu giữ trong không gian di tích mà tiếp tục được lan tỏa bằng những cách gần gũi, sinh động, qua đó bồi đắp niềm tự hào, trách nhiệm và khát vọng cống hiến cho thế hệ trẻ”, chị Ngọc chia sẻ.
Gần một thế kỷ đã đi qua, ngôi nhà dưới chân núi Nhón vẫn lặng lẽ đứng giữa quê hương Phúc Mỹ, trở thành một “địa chỉ đỏ”, nơi quá khứ được nhắc nhớ để thế hệ hôm nay hiểu hơn về giá trị của độc lập, tự do và truyền thống yêu nước./.
Nhã Hoàng