Một nghiên cứu gần đây cho thấy tổ tiên loài người đã tạo ra một dạng “ngữ pháp hình học” sơ khai, một nền tảng tư duy có thể dẫn tới sự ra đời của hệ thống ký hiệu và chữ viết sau này.
Theo nghiên cứu đăng tải trên tạp chí PLOS One, nhóm nghiên cứu đã phân tích 112 mảnh vỡ vỏ trứng đà điểu có niên đại khoảng 60.000 năm, được khai quật tại hai địa điểm khảo cổ ở Nam Phi. Đây là thời điểm người Homo sapiens đang trong giai đoạn rời khỏi châu Phi để mở rộng ra các khu vực khác trên thế giới.
Trên bề mặt dấu vết các chiếc bình chứa nước làm từ vỏ trứng, những hoa văn họa tiết nhìn có vẻ đơn giản như dải gạch chéo, lưới ô, hình thoi, các đường song song và những hình khối lặp lại. Tuy nhiên, bằng phương pháp phân tích hình học và thống kê cho thấy khoảng 80% mẫu vật tuân theo những quy luật không gian mạch lạc, với sự sắp xếp có chủ ý.
Theo bà Silvia Ferrara, điều phối viên nghiên cứu, các hoa văn này thể hiện “một cách tư duy hình học có cấu trúc đáng ngạc nhiên”. Chúng không phải là những nét vẽ ngẫu nhiên mà phản ánh khả năng tổ chức hình khối dựa trên tính song song, trực giao, lặp lại và quy luật.
Khi tái dựng chi tiết các đường nét, góc độ và quỹ đạo khắc, nhóm nghiên cứu nhận thấy người xưa không chỉ lặp lại họa tiết, mà còn thực hiện các thao tác tư duy phức tạp như xoay, tịnh tiến, lồng ghép và xây dựng cấp bậc ký hiệu trên cùng một bề mặt.
Điều này cho thấy họ có khả năng “lập kế hoạch thị giác – không gian” rõ ràng. Trước khi bắt tay vào khắc, người thợ dường như đã hình dung tổng thể hình vẽ trong đầu. Trong một số trường hợp, họ còn thiết lập một khung cơ bản rồi mới biến tấu chi tiết, cho thấy tư duy sáng tạo có định hướng.
Các nhà khoa học nhấn mạnh rằng ngay cả hành động tưởng chừng đơn giản như nâng cánh tay để khắc hoa văn cũng đòi hỏi sự kết hợp giữa ý định có ý thức, lập kế hoạch tiềm thức và điều khiển vận động chính xác.
Nghiên cứu cho rằng những biểu hiện thị giác này phản ánh tư duy trừu tượng, một cột mốc then chốt trong quá trình tiến hóa trí tuệ của loài người. Khả năng biến những hình dạng đơn giản thành hệ thống phức tạp theo quy tắc xác định chính là đặc điểm nổi bật của con người.
"Việc biến đổi các hình dạng đơn giản thành hệ thống phức tạp theo một quy tắc định sẵn là một đặc điểm gốc rễ của loài người, giúp định hình lịch sử chúng ta qua hàng thiên niên kỷ, từ việc tạo ra các họa tiết trang trí đến sự phát triển của các hệ thống biểu tượng và cuối cùng là chữ viết", tác giả nghiên cứu Valentina Decembrini cho biết trong một thông cáo báo chí.
Phát hiện mới cho thấy, ngay từ 60.000 năm trước, người Homo sapiens đã sở hữu nền tảng nhận thức đủ tinh vi để tổ chức không gian, sáng tạo quy luật và duy trì chúng một cách nhất quán. Chính tính linh hoạt và dẻo dai trong tư duy này đã góp phần giúp loài người thích nghi, sinh tồn và phát triển mạnh mẽ trên khắp hành tinh.
Minh Nguyễn (theo IE)