Các nhà khảo cổ học Ba Lan mới đây cho biết đã phát hiện một thành lũy thời trung cổ được bảo tồn gần như nguyên vẹn trong rừng sâu phía đông nam nước này, sau hành trình nghiên cứu kéo dài suốt một thập kỷ.
Di tích này mang tên Kaplonosy Kolonia, nằm ẩn mình trong khu rừng thuộc vùng Włodawa, được giới chuyên môn đánh giá là “địa điểm hoàn toàn độc nhất vô nhị trên bản đồ khảo cổ học” của Ba Lan.
Hành trình 10 năm khám phá thành lũy bị lãng quên
Dự án nghiên cứu bắt đầu từ năm 2016 với các cuộc khảo sát trên không nhằm tìm kiếm dấu vết kiến trúc ẩn dưới tán rừng rậm rạp. Mặc dù nhóm đã phát hiện những hình ảnh các đường lũy đất mờ nhạt, song phải đến năm 2025, dưới sự chỉ đạo của Cơ quan Bảo tồn Di tích tỉnh Lublin, nhóm nghiên cứu mới có thể tiến hành khảo sát thực địa và chính thức xác nhận đây là một tổ hợp thành lũy có niên đại từ thế kỷ 10 đến thế kỷ 13.
Sau khi bị bỏ hoang vào cuối thời trung cổ, khu thành cổ dần bị thiên nhiên bao phủ. Chính lớp rừng rậm và địa hình ngập nước đã vô tình bảo vệ thành lũy khỏi các tác động của con người trong nhiều thế kỷ, ngoại trừ một vài dấu vết cư trú của người Do Thái trong Thế chiến II.
Bản đồ hiển thị vị trí của khu thành cổ
Kaplonosy Kolonia nằm sâu trong khu bảo tồn thiên nhiên Las Ochoża với địa hình đầm lầy và rừng rậm. Điều kiện này khiến việc tiếp cận và vận chuyển thiết bị khảo cổ gặp nhiều khó khăn, đồng thời bị giới hạn bởi các quy định bảo vệ môi trường nghiêm ngặt.
Để vượt qua trở ngại, nhóm nghiên cứu đã sử dụng các phương pháp ít xâm lấn như chụp ảnh hàng không bằng ánh sáng khả kiến và hồng ngoại, quét LiDAR và khảo sát điện trở suất. Tất cả hiện vật được ghi nhận bằng hệ thống định vị GPS với độ chính xác tới từng centimet, cho phép tái dựng chi tiết cấu trúc không gian khu thành cổ.
Kết quả cho thấy hệ thống lũy đất vẫn còn nhận diện rõ ràng nhờ được rừng che phủ qua nhiều thế kỷ. Dữ liệu địa vật lý ghi nhận các bất thường dưới bề mặt, cho thấy sự tồn tại của bếp lò, hố lưu trữ và dấu vết kiến trúc khung gỗ gia cố bằng đất hoặc đá. Lối vào chính của thành lũy được xác định nằm ở phía đông.
Khu thành cổ với “kho báu” hiện vật
Bên trong khu định cư thời trung cổ này, các nhà khảo cổ phát hiện hào nước, tàn tích của nhiều công trình và tổng cộng 244 hiện vật. Trong số này có 66 con dao, liềm, lưỡi cày sắt, đầu mũi tên, đầu giáo cùng nhiều vật dụng cá nhân.
Đáng chú ý là một chiếc nhẫn thái dương bằng bạc, khóa thắt lưng hình đàn lyre, trâm cài hình móng ngựa, một mảnh trang sức hình bán nguyệt (lunula) bằng bạc còn dang dở cùng nhiều mảnh gốm sứ. Những khám phá này phần nào đã phản ánh được đời sống sinh hoạt thường nhật của cư dân thời trung cổ, tương đồng với các khu định cư khác trong vùng Lublin cùng thời kỳ.
Theo các nhà nghiên cứu, sau thế kỷ 12 - 13, khu định cư này đã bị bỏ hoang và dần bị thiên nhiên “chinh phục”. Tuy nhiên, hai vỏ đạn súng trường của Đức được tìm thấy tại đây cho thấy trong Thế chiến II, một số người Do Thái có thể đã ẩn náu trong địa hình rừng rậm hiểm trở này để trốn tránh Đức quốc xã. Ngày nay, động vật hoang dã sinh sống trên chính nền đất từng là công trình phòng thủ cổ xưa.
Việc tìm ra Kaplonosy Kolonia không chỉ bổ sung dữ liệu quan trọng về hệ thống thành lũy thời kỳ đầu trung cổ ở Ba Lan, mà còn cho thấy thiên nhiên đôi khi trở thành “người bảo vệ” thầm lặng của lịch sử, chở che cho chính mạng sống con người.
Minh Nguyễn (theo IE)