Nằm trên lòng Hồ Hòa Bình, quần thể Đền Thác Bờ từ lâu đã trở thành điểm đến tâm linh nổi tiếng của vùng Tây Bắc. Mỗi độ xuân về, hàng vạn du khách thập phương tìm đến dâng hương, cầu bình an, tài lộc. Song song với sự sôi động ấy, yêu cầu về một mô hình du lịch trách nhiệm ngày càng trở nên cấp thiết, nhằm bảo tồn giá trị văn hóa - tâm linh và giữ gìn môi trường sinh thái của lòng hồ Hoà Bình.
Giữ môi trường luôn xanh sạch là trách nhiệm của toàn xã hội
Du lịch trách nhiệm - xu hướng tất yếu
Du lịch trách nhiệm là cách làm du lịch trong đó tất cả các bên – chính quyền, doanh nghiệp, cộng đồng địa phương và du khách - cùng chia sẻ trách nhiệm bảo vệ môi trường, tôn trọng bản sắc văn hóa và đảm bảo sinh kế bền vững cho người dân. Ở những điểm đến tâm linh như Đền Thác Bờ, yếu tố “trách nhiệm” càng có ý nghĩa, bởi nơi đây không chỉ là không gian du lịch mà còn là chốn linh thiêng gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu và truyền thống lịch sử lâu đời.
Những năm gần đây, lượng khách tăng nhanh kéo theo áp lực lớn về rác thải, tiếng ồn, tình trạng chèo kéo, tăng giá dịch vụ, thậm chí mê tín dị đoan. Nếu không có giải pháp đồng bộ, cảnh quan thiên nhiên và hình ảnh điểm đến sẽ bị ảnh hưởng.
Bảo vệ môi trường - nền tảng của phát triển
Lòng hồ Hòa Bình rộng lớn, nước trong xanh, bao quanh là núi non hùng vĩ tạo nên cảnh quan đặc sắc cho hành trình du lịch đường thủy ra đền. Tuy nhiên, rác thải nhựa từ đồ lễ, chai nước, túi nilon… có thể làm suy giảm chất lượng môi trường nếu không được kiểm soát tốt.
Du lịch trách nhiệm ở Thác Bờ trước hết phải bắt đầu từ việc giảm thiểu rác thải. Ban quản lý điểm du lịch đã phối hợp với chính quyền địa phương tuyên truyền du khách không xả rác xuống hồ, bố trí thùng rác phân loại, tổ chức thu gom định kỳ. Nhiều chủ thuyền vận chuyển khách cũng chủ động nhắc nhở hành khách giữ gìn vệ sinh chung.
Một số hộ kinh doanh dịch vụ đã chuyển sang sử dụng túi giấy, vật liệu thân thiện môi trường. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy nhận thức cộng đồng đang dần thay đổi. Khi môi trường được bảo vệ, cảnh quan được giữ gìn, giá trị du lịch mới có thể phát triển bền vững.
Tôn trọng không gian tâm linh
Đền Thác Bờ thờ Bà chúa Thác Bờ - nhân vật được dân gian tôn kính vì có công giúp vua Lê Lợi vận chuyển lương thảo khi đi qua vùng sông Đà. Không gian đền vì thế luôn mang màu sắc linh thiêng, trang nghiêm. Du lịch trách nhiệm đòi hỏi du khách ăn mặc lịch sự, hành lễ đúng mực, không chen lấn xô đẩy, không đốt vàng mã tràn lan gây khói bụi, cháy nổ. Việc hạn chế mê tín, bói toán phản cảm cũng là một phần của trách nhiệm chung nhằm giữ gìn hình ảnh văn hóa đẹp. Các cơ quan chức năng tăng cường hướng dẫn, niêm yết quy định rõ ràng; đội ngũ tình nguyện viên hỗ trợ phân luồng khách trong mùa cao điểm, góp phần xây dựng môi trường lễ hội văn minh.
Phát huy vai trò cộng đồng địa phương
Một trong những nguyên tắc cốt lõi của du lịch trách nhiệm là đảm bảo lợi ích cho người dân bản địa. Khu vực quanh Thác Bờ có đông đồng bào Mường sinh sống. Họ tham gia vận hành thuyền chở khách, kinh doanh nhà hàng, lưu trú homestay, bán đặc sản địa phương.
Khi người dân được hưởng lợi trực tiếp từ du lịch, họ sẽ có ý thức hơn trong việc giữ gìn tài nguyên và bản sắc. Nhiều hộ gia đình đã đầu tư cải tạo nhà ở thành homestay, giới thiệu ẩm thực truyền thống như cá sông Đà nướng, cơm lam, thịt lợn bản… tạo nên trải nghiệm văn hóa đặc sắc cho du khách. Bên cạnh đó, việc đào tạo kỹ năng phục vụ, kỹ năng giao tiếp, kiến thức bảo vệ môi trường cho cộng đồng là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng dịch vụ và hình ảnh điểm đến.
Ý thức của mỗi du khách là thể hiện du lịch trách nhiệm
Liên kết phát triển bền vững
Du lịch Thác Bờ không chỉ dừng lại ở hành hương mà có thể kết nối với tham quan làng chài, trải nghiệm nuôi cá lồng trên hồ, khám phá hang động, nghỉ dưỡng sinh thái. Sự liên kết này giúp kéo dài thời gian lưu trú, tăng chi tiêu của khách và giảm áp lực tập trung quá mức vào mùa lễ hội.
Chính quyền địa phương đang từng bước quy hoạch bến thuyền, kiểm soát số lượng phương tiện, đảm bảo an toàn giao thông đường thủy. Các chủ thuyền được yêu cầu trang bị áo phao đầy đủ, tuân thủ quy định vận hành. Đây cũng là biểu hiện cụ thể của du lịch có trách nhiệm - đặt sự an toàn của du khách lên hàng đầu.
Trách nhiệm của du khách
Mỗi du khách đến Thác Bờ đều là một “đại sứ” hình ảnh. Hành động nhỏ như không xả rác, không viết vẽ bậy lên di tích, không chen lấn khi dâng hương… chính là góp phần gìn giữ vẻ đẹp chung. Du khách có thể lựa chọn sử dụng dịch vụ có nguồn gốc rõ ràng, ủng hộ sản phẩm địa phương thay vì hàng hóa trôi nổi. Sự lựa chọn tiêu dùng có ý thức sẽ thúc đẩy các cơ sở kinh doanh hướng tới chuẩn mực văn minh hơn.
Hướng tới tương lai xanh
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực môi trường ngày càng lớn, mô hình du lịch trách nhiệm tại Đền Thác Bờ không chỉ là xu hướng mà còn là yêu cầu tất yếu. Giữ được màu xanh của Hồ Hòa Bình, giữ được sự tôn nghiêm của chốn linh thiêng và bảo đảm sinh kế bền vững cho người dân - đó là ba trụ cột quan trọng.
Khi chính quyền quyết liệt trong quản lý, doanh nghiệp và người dân đồng hành, du khách nâng cao ý thức, Thác Bờ sẽ không chỉ là điểm đến tâm linh nổi tiếng mà còn là hình mẫu về phát triển du lịch bền vững của vùng trung du và miền núi phía Bắc.
Du lịch trách nhiệm, suy cho cùng, không phải điều gì quá lớn lao. Đó là những hành động nhỏ nhưng bền bỉ, để mỗi chuyến đi không chỉ mang lại trải nghiệm cho cá nhân mà còn góp phần gìn giữ giá trị cho cộng đồng và cho thế hệ mai sau./.
Hà Phương Thiện