Xuất khẩu tôm của Việt Nam trong 6 tháng đầu năm 2026 tăng 14,2%, với động lực lớn từ thị trường Trung Quốc và mặt hàng tôm hùm. Dù vậy, doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với áp lực từ chính sách thương mại, chi phí logistics và cạnh tranh ngày càng gay gắt trên thị trường quốc tế.
Xuất khẩu tôm tăng trưởng mạnh, sức ép từ thị trường quốc tế vẫn lớn.
Trung Quốc tạo lực đẩy cho xuất khẩu tôm, doanh nghiệp vẫn đối diện nhiều sức ép
Nửa đầu năm 2026 tiếp tục ghi nhận sự khởi sắc của ngành tôm Việt Nam khi kim ngạch xuất khẩu duy trì mức tăng trưởng hai con số, qua đó giữ vững vị thế là nhóm hàng mang lại giá trị lớn nhất trong cơ cấu xuất khẩu thủy sản. Dù vậy, cùng với những tín hiệu tích cực từ thị trường, các doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với không ít thách thức do rào cản thương mại, chi phí vận chuyển và áp lực cạnh tranh ngày càng gay gắt.
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), riêng trong tháng 6/2026, xuất khẩu tôm đạt khoảng 458 triệu USD, tăng 24% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 6 tháng đầu năm, kim ngạch đạt khoảng 2,35 tỷ USD, cao hơn 14,2% so với cùng kỳ năm 2025.
Kết quả này giúp tôm tiếp tục đóng vai trò là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của ngành thủy sản, chiếm khoảng 40,7% tổng kim ngạch toàn ngành. Trong cơ cấu sản phẩm, tôm chân trắng vẫn là dòng sản phẩm dẫn dắt với doanh thu gần 1,39 tỷ USD, tăng 8,7%. Đáng chú ý, tôm hùm tiếp tục tạo dấu ấn khi đạt gần 585 triệu USD, tăng hơn 44%, trở thành nhóm sản phẩm có tốc độ tăng trưởng nổi bật nhất trong ngành.
Động lực lớn nhất cho sự tăng trưởng của tôm Việt vẫn đến từ Trung Quốc và Hồng Kông (Trung Quốc). Trong nửa đầu năm, xuất khẩu sang khu vực này đạt khoảng 845 triệu USD, tăng 44% và chiếm tới 36% tổng kim ngạch xuất khẩu tôm cả nước. Riêng thị trường Trung Quốc mang về gần 809 triệu USD, tăng tới 47% so với cùng kỳ, tiếp tục giữ vai trò đầu tàu thúc đẩy tăng trưởng của ngành.
Nhu cầu nhập khẩu của Trung Quốc vẫn duy trì ở mức cao. Số liệu từ Hải quan Trung Quốc cho thấy trong tháng 5/2026, nước này nhập khẩu 85.458 tấn tôm, tăng 15% so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế 5 tháng đầu năm đạt 429.077 tấn, tăng 25%, với tổng giá trị khoảng 2,2 tỷ USD, tăng 21%. Đây tiếp tục là thị trường giàu tiềm năng đối với doanh nghiệp Việt Nam, dù mức độ cạnh tranh ngày càng khốc liệt.
Không chỉ Trung Quốc, nhiều thị trường truyền thống khác cũng ghi nhận tín hiệu tích cực. Trong 6 tháng đầu năm, xuất khẩu sang Nhật Bản đạt khoảng 271 triệu USD, Hàn Quốc đạt khoảng 169 triệu USD và Australia đạt khoảng 126 triệu USD, đều tăng so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, thị trường Liên minh châu Âu (EU) chỉ tăng khoảng 2%, phản ánh sức mua vẫn hồi phục chậm.
Nâng chất lượng giống để tăng lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế
Trái ngược với xu hướng tăng trưởng tại nhiều thị trường châu Á, Hoa Kỳ vẫn là điểm đến chứa đựng nhiều rủi ro đối với ngành tôm Việt Nam. Trong tháng 6/2026, xuất khẩu sang Mỹ đạt khoảng 62 triệu USD, tăng 32% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, tính chung 6 tháng đầu năm, kim ngạch vẫn giảm 15%, còn khoảng 290 triệu USD.
Theo VASEP, hoạt động xuất khẩu sang Hoa Kỳ thời gian tới sẽ tiếp tục chịu tác động từ thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp cùng các yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc. Song song với đó là áp lực cạnh tranh từ các quốc gia xuất khẩu tôm lớn và chi phí logistics vẫn ở mức cao, làm gia tăng gánh nặng đối với doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu.
Trong bối cảnh thị trường quốc tế biến động, cuộc cạnh tranh giữa các quốc gia xuất khẩu tôm cũng ngày càng quyết liệt. Số liệu của VASEP cho thấy trong 5 tháng đầu năm 2026, Ecuador tiếp tục duy trì vị thế dẫn đầu với 668.763 tấn tôm xuất khẩu, đạt 3,52 tỷ USD, tăng 13% về sản lượng và 12% về giá trị nhờ lợi thế về quy mô sản xuất và chi phí cạnh tranh.
Ở chiều ngược lại, Indonesia xuất khẩu 78.341 tấn, tương đương 696 triệu USD, giảm 16% về sản lượng và giảm 9% về giá trị, dù lượng xuất sang Trung Quốc tăng mạnh 53%. Thái Lan cũng ghi nhận xu hướng đi xuống khi xuất khẩu đạt 46.201 tấn với giá trị 13,789 tỷ baht, giảm lần lượt 6,51% về sản lượng và 10,42% về giá trị.
Trước sức ép đó, việc nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm chi phí sản xuất, mở rộng thị trường và phát triển các sản phẩm chế biến sâu được xem là giải pháp quan trọng để gia tăng năng lực cạnh tranh cho ngành tôm Việt Nam.
Ông Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), nhận định tôm nước lợ tiếp tục giữ vai trò là ngành hàng xuất khẩu chủ lực của thủy sản Việt Nam. Năm 2025, cả nước có khoảng 750.000 ha nuôi tôm nước lợ với sản lượng ước đạt 1,29 triệu tấn. Trong 6 tháng đầu năm 2026, diện tích nuôi đạt hơn 658.759 ha, tăng 2,6% so với cùng kỳ, còn sản lượng đạt khoảng 702 nghìn tấn, tăng 17,8%.
Theo ông Trần Đình Luân, cả nước hiện có khoảng 1.910 cơ sở sản xuất và ương dưỡng giống, cung ứng khoảng 167,58 tỷ con giống mỗi năm, cơ bản đáp ứng nhu cầu nuôi thương phẩm. Tuy nhiên, chất lượng con giống giữa các cơ sở vẫn chưa đồng đều, ngành vẫn phụ thuộc khá lớn vào nguồn tôm bố mẹ nhập khẩu. Bên cạnh đó, việc truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng và chứng nhận vùng nuôi an toàn dịch bệnh vẫn còn những hạn chế nhất định, ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các thị trường nhập khẩu.
Các chuyên gia cho rằng để giữ vững đà tăng trưởng trong dài hạn, ngành tôm cần tăng cường đầu tư cho nghiên cứu và chọn tạo giống chất lượng cao, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ sinh học, nâng cao năng lực phòng chống dịch bệnh cũng như siết chặt quản lý chất lượng tại các cơ sở sản xuất giống. Đồng thời, việc bảo đảm nguồn giống sạch bệnh, minh bạch truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế sẽ là nền tảng quan trọng giúp tôm Việt nâng cao sức cạnh tranh và phát triển bền vững trên thị trường toàn cầu.
Trần Huyền