Từ cô sinh viên kinh tế đến kỹ sư AI trong ngành hàng không và xe tự hành

Con đường ấy không bắt đầu từ lợi thế công nghệ, mà từ quyết định dấn thân vào một lĩnh vực vốn được xem là “lãnh địa” của nam giới: trí tuệ nhân tạo và kỹ thuật dữ liệu.

Một bước rẽ từ kinh tế sang khoa học dữ liệu

Khánh Vy lớn lên tại Bình Dương. Khi vào học tại Trường Đại học Kinh tế TP.HCM, cô chọn ngành kinh tế như nhiều sinh viên khác. Những năm đại học của Vy không gắn với phòng thí nghiệm hay thuật toán. Nhưng sau khi tốt nghiệp năm 2019, Vy quyết định sang Mỹ học tiếp thạc sĩ Quản trị kinh doanh tại Trường Đại học Bắc Florida. Trong môi trường học tập mới, cô bắt đầu tiếp xúc nhiều hơn với dữ liệu và các công cụ phân tích.

Thạc sĩ Nguyễn Khánh Vy tại Delta Air Lines, nơi cô phát triển các công cụ trí tuệ nhân tạo hỗ trợ phân tích dữ liệu và vận hành bay. Ảnh: NVCC

Cơ hội nghề nghiệp đầu tiên đến khi Vy được tuyển vào công ty tiêu dùng nhanh The One Trading với vị trí quản lý dữ liệu. Công việc giúp cô tiếp xúc với những hệ thống dữ liệu lớn, nhưng cũng bộc lộ một khoảng trống rõ ràng: nền tảng kỹ thuật của cô chưa đủ sâu.

“Làm việc với dữ liệu mỗi ngày nhưng lại thiếu các kỹ năng phân tích và lập trình cần thiết”, Vy từng chia sẻ.

Chính cảm giác đó khiến cô đưa ra một quyết định táo bạo: nghỉ việc để quay lại trường học.

Bước vào cánh cửa Ivy League và những dự án AI đầu tiên

Năm 2022, Khánh Vy trúng tuyển chương trình Thạc sĩ Khoa học dữ liệu của Trường Đại học Pennsylvania, một trong những trường thuộc nhóm Ivy League. Ban đầu, định hướng của cô chỉ là học về phân tích dữ liệu, nhưng một môn học về Reasoning trong trí tuệ nhân tạo đã thay đổi suy nghĩ của Vy.

Thời điểm đó, các công cụ AI tạo sinh bắt đầu bùng nổ. Trong lớp học, sinh viên phải đọc nhiều bài nghiên cứu, phân tích điểm mạnh và điểm yếu của từng mô hình AI. Mỗi tuần, Vy đọc từ ba đến bốn công trình khoa học và tham gia phản biện trong lớp. Khối lượng kiến thức lớn, cùng những thuật toán phức tạp, khiến cô nhiều lần cảm thấy mình đang đi vào một thế giới hoàn toàn mới.

Xuất phát từ ngành kinh doanh, cô phải học lại nhiều nền tảng: từ lập trình, cấu trúc dữ liệu đến cách huấn luyện mô hình học máy. Nhưng chính quá trình ấy giúp Vy nhận ra một điều: trí tuệ nhân tạo sẽ trở thành nền tảng của nhiều lĩnh vực trong tương lai. Từ đó, cô đăng ký thêm các lớp về machine learning, thuật toán và kỹ thuật dữ liệu.

Trong thời gian học tại Trường Đại học Pennsylvania, Vy tham gia nhiều dự án ứng dụng AI. Một trong số đó là dự án với IEEE – hiệp hội kỹ sư điện và điện tử lớn nhất thế giới. Vy cùng nhóm phát triển công cụ lọc và tóm tắt hàng trăm bài báo khoa học để giúp các nhà nghiên cứu tìm tài liệu nhanh hơn.

Khánh Vy trong thời gian làm trợ giảng các lớp machine learning tại Đại học Pennsylvania, một trong những đại học thuộc nhóm Ivy League của Mỹ.

Ở một dự án khác mang tên World Well Being, cô hỗ trợ nhóm bác sĩ tâm lý xây dựng chatbot phân tích dữ liệu khảo sát của 800 bệnh nhân. Hệ thống sử dụng ngôn ngữ để mô phỏng trạng thái cảm xúc và giúp bác sĩ hiểu rõ hơn về người bệnh.

Những trải nghiệm này giúp Vy định hình con đường của mình: theo đuổi AI gắn với những nhu cầu thực tế, nơi công nghệ có thể giải quyết các vấn đề cụ thể.

Vượt qua sáu vòng tuyển dụng để vào hãng hàng không trăm tuổi

Sau khi tốt nghiệp, Khánh Vy nộp hồ sơ vào Delta Air Lines – hãng hàng không hơn một thế kỷ của Mỹ, hiện vận hành khoảng 4.000 chuyến bay mỗi ngày trên toàn cầu. Quy trình tuyển dụng kéo dài với sáu vòng xét chọn. Trong đó có bốn vòng phỏng vấn chuyên môn và hai vòng đánh giá kỹ thuật. Vy đã được nhận vào nhóm machine learning trong mảng vận hành bay.

Công việc của cô tập trung phát triển các công cụ AI phân tích dữ liệu vận hành. Ví dụ, hệ thống có thể dự đoán vị trí cổng đáp cho tàu bay, gợi ý đường bay hoặc phân tích dữ liệu thời tiết.

Một dự án gần đây của Vy giúp giải quyết một vấn đề tưởng như rất đơn giản: những báo cáo từ phi công. Mỗi ngày, hàng nghìn phi công gửi phản hồi về chuyến bay. Nếu xử lý thủ công, bộ phận quản lý phải đọc và phân loại từng báo cáo. Vy xây dựng một công cụ AI tự động tóm tắt nội dung, giúp hệ thống quản lý nhanh chóng phát hiện vấn đề và đưa ra hướng xử lý. Hiệu suất xử lý yêu cầu tăng lên rõ rệt sau khi công cụ được triển khai.

Bước vào thế giới xe tải tự hành

Sau thời gian làm việc tại Delta, Khánh Vy muốn tìm một môi trường công nghệ thử thách hơn. Cô quyết định ứng tuyển vào Aurora Innovation – công ty phát triển xe tải tự hành tại Mỹ. Quy trình tuyển dụng thậm chí còn khắt khe hơn, với tám vòng phỏng vấn chuyên sâu.

Aurora Innovation phát triển đội xe đầu kéo Class 8 nặng khoảng 36 tấn, trang bị tới 25 cảm biến gồm radar, lidar và camera. Trong một chuyến công tác tại Texas, Vy có dịp ngồi trên cabin của chiếc xe tự hành khi nó tự động đổi làn để tránh chướng ngại vật. Một kỹ thuật viên ngồi giám sát phía sau, nhưng chiếc xe vận hành hoàn toàn tự chủ. “Đó là cảm giác choáng ngợp nhưng rất thú vị”, Vy kể.

Theo Vy, sự khác biệt lớn giữa hai môi trường làm việc nằm ở vai trò của AI. “Tại Delta, AI hỗ trợ con người. Còn trong xe tự hành, AI chính là người điều khiển, nên độ tin cậy phải gần như tuyệt đối”.

Chia sẻ tri thức với cộng đồng

Bên cạnh công việc chuyên môn, Khánh Vy dành nhiều thời gian cho giáo dục. Trong thời gian học tại UPenn, cô từng làm trợ giảng cho các lớp về machine learning và dữ liệu lớn. Cô cũng tham gia các chương trình phổ cập AI cho thanh niên Việt Nam, hướng dẫn cách sử dụng các công cụ như ChatGPT trong học tập và công việc.

Theo Vy, nhiều người vẫn tiếp cận AI theo cách rất đơn giản: đặt câu hỏi chung chung và chờ câu trả lời. Trong khi đó, để AI thực sự hữu ích, người dùng cần xác định rõ mục tiêu, dữ liệu đầu vào và cấu trúc kết quả mong muốn. “AI nên được xem như một người cộng sự”, cô nói.

Nhìn lại hành trình của mình, Khánh Vy không cho rằng con đường ấy đặc biệt. Cô chỉ là một người xuất phát từ lĩnh vực khác, chấp nhận bắt đầu lại từ những nền tảng kỹ thuật cơ bản. Nhưng chính sự kiên trì ấy đã đưa cô từ giảng đường Ivy League đến các dự án công nghệ phức tạp trong hàng không và giao thông.

Trong những lĩnh vực mà trước đây phụ nữ hiếm khi xuất hiện, những nhà khoa học trẻ như Khánh Vy đang chứng minh rằng năng lực và đam mê mới là yếu tố quyết định.

“Em muốn đi đường dài với AI”, Vy nói.“Không phải theo trào lưu, mà để tạo ra những giá trị bền vững”.

Trường Giang