Bộ Tài chính tiếp tục giữ đề xuất nâng ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc lên 3 triệu đồng/tháng để được tính giảm trừ gia cảnh. Trong khi đó, nhiều ý kiến cho rằng cần có cơ chế điều chỉnh linh hoạt để chính sách không sớm lạc hậu.
Bộ Tài chính tiếp tục giữ ngưỡng thu nhập 3 triệu đồng của người phụ thuộc.
Bộ Tài chính chưa đưa cơ chế điều chỉnh CPI vào ngưỡng thu nhập người phụ thuộc
Trong quá trình hoàn thiện dự thảo Thông tư hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi), Bộ Tài chính tiếp tục giữ đề xuất nâng mức thu nhập tối đa của người phụ thuộc lên 3 triệu đồng/tháng để được tính giảm trừ gia cảnh. Mức này cao gấp ba lần quy định hiện hành, song cơ quan soạn thảo chưa bổ sung cơ chế điều chỉnh tự động theo biến động của chỉ số giá tiêu dùng (CPI).
Theo dự thảo, người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ gia cảnh khi có thu nhập bình quân trong năm từ tất cả các nguồn không vượt quá 3 triệu đồng mỗi tháng. Trong góp ý gửi cơ quan soạn thảo, Thuế tỉnh Thanh Hóa cho rằng việc nâng ngưỡng từ 1 triệu đồng lên 3 triệu đồng là cần thiết và phù hợp hơn với mặt bằng thu nhập, chi phí sinh hoạt hiện nay. Tuy nhiên, nếu tiếp tục ấn định bằng một con số tuyệt đối, chính sách có thể nhanh chóng trở nên lạc hậu khi kinh tế và giá cả biến động mạnh trong tương lai, giống như những bất cập từng xảy ra với mức 1 triệu đồng được áp dụng trong thời gian dài trước đây.
Từ thực tế đó, cơ quan thuế địa phương kiến nghị bổ sung cơ chế điều chỉnh linh hoạt. Cụ thể, khi CPI tăng trên 20% so với thời điểm thông tư có hiệu lực, cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét điều chỉnh lại ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc để bảo đảm phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và quyền lợi của người nộp thuế. Đồng thời, Thuế tỉnh Thanh Hóa cũng đề xuất tăng cường đối soát dữ liệu nhằm kiểm soát chính xác thu nhập của người phụ thuộc, nhất là các trường hợp lao động tự do, sản xuất nông nghiệp hoặc có nguồn thu nhập không ổn định, bởi hiện việc xác định chủ yếu dựa trên cam kết của người nộp thuế trong khi công cụ kiểm tra của cơ quan quản lý còn hạn chế.
Giải trình về các góp ý này, Bộ Tài chính cho biết Luật Thuế thu nhập cá nhân đã giao thẩm quyền cho Bộ trưởng Tài chính quy định mức thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc. Việc xác định ngưỡng 3 triệu đồng được tính toán dựa trên nhiều yếu tố như mức sống dân cư, thu nhập bình quân xã hội, chỉ số giá tiêu dùng và các điều kiện kinh tế - xã hội trong từng giai đoạn. Bộ cũng nhấn mạnh rằng nếu trong tương lai các chỉ tiêu kinh tế biến động lớn, Bộ trưởng Tài chính có thể ban hành văn bản điều chỉnh theo thẩm quyền, do đó chưa cần quy định sẵn cơ chế tự động gắn với CPI trong thông tư.
Cùng với Thanh Hóa, Bộ Dân tộc và Tôn giáo cũng đề nghị nghiên cứu thêm để mức thu nhập của người phụ thuộc phù hợp hơn với điều kiện sống hiện nay. Bộ Tài chính cho rằng mức 3 triệu đồng đã được xây dựng trên cơ sở đánh giá sự thay đổi về thu nhập và đời sống dân cư trong thời gian qua cũng như dự báo cho những năm tới.
Chuyên gia lo ngại mức 3 triệu đồng sẽ sớm không còn phù hợp
Bên cạnh tranh luận về cơ chế điều chỉnh, nhiều chuyên gia cho rằng ngay cả mức 3 triệu đồng cũng có thể nhanh chóng không còn phản ánh đúng thực tế đời sống của người dân trong giai đoạn tới.
Đánh giá về dự thảo, ông Lê Văn Tuấn, Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas cho rằng việc giữ ngưỡng 3 triệu đồng/tháng để xác định người phụ thuộc vẫn còn nhiều điểm cần cân nhắc. Theo ông, mức chi tiêu bình quân đầu người của cả nước năm 2024 đã đạt khoảng 2,977 triệu đồng/tháng. Nếu tính đến xu hướng tăng giá và thu nhập, đến năm 2026 con số này có thể lên tối thiểu khoảng 3,5 triệu đồng/tháng. Vì vậy, ngưỡng 3 triệu đồng có nguy cơ không còn phản ánh đúng nhu cầu chi tiêu thực tế của người dân ngay khi chính sách bắt đầu áp dụng.
Ông Tuấn cũng cho rằng việc lấy mức chi tiêu bình quân của cả nước làm căn cứ chưa thực sự phù hợp với nhóm người nộp thuế thu nhập cá nhân. Phần lớn lao động có thu nhập chịu thuế tập trung tại các đô thị lớn, nơi chi phí sinh hoạt cao hơn đáng kể so với mức bình quân chung. Do đó, nếu áp dụng một ngưỡng cố định cho toàn quốc, nhiều trường hợp người phụ thuộc trên thực tế vẫn cần được hỗ trợ nhưng lại không đáp ứng điều kiện giảm trừ.
Một vấn đề khác được chuyên gia này nhấn mạnh là sự chậm trễ trong điều chỉnh chính sách. Ông Lê Văn Tuấn cho biết ngưỡng 1 triệu đồng/tháng đối với người phụ thuộc hay mức 2 triệu đồng/lần để khấu trừ thuế 10% trước đây đều tồn tại quá lâu trước khi được sửa đổi. Vì vậy, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào quyết định hành chính, nên xây dựng cơ chế điều chỉnh tự động. Theo ông, phương án phù hợp hơn là gắn ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc với mức lương tối thiểu vùng. Khi lương tối thiểu vùng được điều chỉnh hằng năm, ngưỡng này cũng sẽ tự động tăng tương ứng, giúp chính sách bám sát biến động đời sống và hạn chế tình trạng chậm cập nhật.
Ngoài vấn đề mức thu nhập, dự thảo thông tư còn nhận được góp ý về thủ tục xác định người phụ thuộc. Bộ Công an và Thuế tỉnh Điện Biên đề nghị giảm bớt giấy tờ đối với các thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành. Bộ Công an kiến nghị ưu tiên khai thác dữ liệu điện tử thông qua Cổng dịch vụ công quốc gia, hệ thống giải quyết thủ tục hành chính và các cơ sở dữ liệu hiện có để giảm gánh nặng kê khai cho người dân.
Phản hồi đề xuất này, Bộ Tài chính cho biết đã rà soát dự thảo theo hướng đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tăng cường sử dụng dữ liệu điện tử và hạn chế yêu cầu người nộp thuế cung cấp lại những giấy tờ mà cơ quan nhà nước đã có trong hệ thống dữ liệu quốc gia hoặc chuyên ngành. Dự thảo Thông tư hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi) hiện được xây dựng để triển khai luật mới, dự kiến áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026.
Trần Huyền