Elizabeth Blackwell: Người phụ nữ đầu tiên mở cánh cửa ngành y cho nữ giới Mỹ

 Elizabeth Blackwell (3/2/1821 - 31/5/1910), sinh tại Bristol (Anh), là người phụ nữ đầu tiên tại Mỹ được cấp bằng y khoa và là người tiên phong mở cánh cửa ngành y cho nữ giới.

Elizabeth Blackwell sinh ngày 3/2/1821 tại Bristol, Anh, trong một gia đình có điều kiện và coi trọng giáo dục. Cha bà, Samuel Blackwell, là chủ một nhà máy lọc đường giàu có trong thành phố, còn mẹ bà, Hannah Lane, xuất thân từ một gia đình thương gia. Là người con thứ ba trong gia đình có chín anh chị em, Elizabeth được nuôi dưỡng trong môi trường đề cao tri thức, sự độc lập và trách nhiệm xã hội.

Không giống nhiều gia đình cùng thời, Samuel Blackwell tin rằng trẻ em cần được khuyến khích phát triển khả năng thay vì bị áp đặt bằng hình phạt thể xác. Elizabeth cùng các anh chị em được học tại nhà với gia sư riêng và quản gia. Từ nhỏ, bà đã có niềm say mê đặc biệt với sách, dành phần lớn tiền kiếm được để mua sách và đặc biệt yêu thích những tác phẩm dành cho thiếu nhi của Mary Martha Sherwood.

Năm 1831, Bristol rơi vào giai đoạn bất ổn chính trị khi các cuộc tranh luận về cải cách bầu cử gây ra nhiều xung đột xã hội. Một năm sau, sau khi nhà máy lọc đường của Samuel Blackwell bị thiêu rụi trong một vụ hỏa hoạn, ông quyết định đưa gia đình sang Mỹ để bắt đầu cuộc sống mới.

Tháng 8/1832, gia đình Blackwell lên tàu Cosmo, trải qua hành trình kéo dài bảy tuần tới New York. Tại đây, Samuel thành lập Nhà máy lọc đường Congress và gia đình lần lượt sinh sống tại New York, New Jersey trong sáu năm. Trong thời gian này, gia đình Blackwell tích cực tham gia phong trào đấu tranh xóa bỏ chế độ nô lệ. Do ngành công nghiệp đường khi đó phụ thuộc nhiều vào lao động nô lệ, các con của Samuel thậm chí từ chối sử dụng đường như một cách thể hiện quan điểm phản đối.

Tuy nhiên, cuộc suy thoái kinh tế năm 1837 khiến hoạt động kinh doanh của Samuel gặp khó khăn. Ông bán nhà máy và chuyển gia đình tới Cincinnati, bang Ohio, với dự định phát triển ngành trồng củ cải đường nhằm cạnh tranh với ngành mía đường sử dụng lao động nô lệ. Kế hoạch này chưa kịp thực hiện thì tháng 8/1838, Samuel qua đời vì sốt, để lại gia đình trong tình cảnh gần như không còn tài sản.

Trải qua nhiều gian khó, Elizabeth Blackwell mới có thể được nhận vào học tại trường y.

Để duy trì cuộc sống, Elizabeth khi đó mới 17 tuổi cùng hai chị gái Anna và Marian mở Trường Anh ngữ và Pháp Cincinnati dành cho nữ sinh. Ngôi trường trở thành nguồn thu nhập chính giúp gia đình vượt qua khó khăn trong nhiều năm. Sau khi trường đóng cửa năm 1842, Elizabeth tiếp tục dạy học riêng.

Bước ngoặt trong cuộc đời Blackwell đến từ một câu chuyện tưởng như rất giản dị. Khi trở về Cincinnati, bà có dịp trò chuyện với một người bạn đang hấp hối. Người bạn này cho rằng nếu được một nữ bác sĩ điều trị, căn bệnh của mình có thể sẽ dễ chịu hơn, bởi phụ nữ có sự đồng cảm và thấu hiểu đặc biệt với bệnh nhân nữ.

Nhận xét ấy khiến Elizabeth suy nghĩ sâu sắc. Bà nhận ra nhiều phụ nữ có thể cảm thấy thoải mái hơn khi được chăm sóc bởi một nữ bác sĩ, nhất là khi chia sẻ những vấn đề liên quan đến sức khỏe. Dù bản thân từng cảm thấy sợ hãi trước bệnh tật và những vấn đề của cơ thể, bà quyết định vượt qua cảm giác đó để theo đuổi nghề y.

Để có đủ chi phí học tập, Blackwell dành hai năm 1845-1847 giảng dạy tại Bắc Carolina và Nam Carolina. Trong thời gian này, bà tiếp tục thể hiện quan điểm chống chế độ nô lệ khi tìm cách giáo dục trẻ em nô lệ. Tại Bắc Carolina, bà không được phép mở trường học cho trẻ em nô lệ vì điều này trái luật, nhưng sau đó tổ chức các lớp học Chủ nhật cho các em.

Trong quá trình chuẩn bị cho sự nghiệp y khoa, Blackwell nhận được sự hỗ trợ từ một số bác sĩ và học giả. Tại Asheville, Bắc Carolina, bà sống tại nhà của Mục sư John Dickson, người từng là bác sĩ, và được ông cho phép nghiên cứu các tài liệu y học. Khi tới Charleston, Nam Carolina, bà tiếp tục được giáo sư y khoa Samuel Dickson hướng dẫn và cung cấp sách học.

Cao đẳng Y tế Geneva, New York là nơi đào tạo ra Elizabeth Blackwell.

Dù đã chuẩn bị kỹ lưỡng, con đường vào trường y của Blackwell không hề dễ dàng. Bà liên tục bị các trường y từ chối vì định kiến cho rằng phụ nữ không phù hợp với nghề này. Sau nhiều lần nộp đơn thất bại, năm 1847, bà chuyển tới Philadelphia và tiếp tục tìm kiếm cơ hội học tập.

Cuối cùng, sau gần 30 lần gửi đơn, Blackwell được Trường Cao đẳng Y khoa Geneva ở New York chấp nhận vào tháng 10/1847. Tuy nhiên, quyết định này xuất phát từ một tình huống đặc biệt. Ban đầu, khoa y của trường xem đơn xin nhập học của bà như một trò đùa và để sinh viên quyết định. Các sinh viên nghĩ rằng đây là trò đùa của một trường đối thủ nên đồng ý không phản đối. Khi Elizabeth Blackwell thực sự xuất hiện tại trường, mọi người mới nhận ra đây là một quyết định có ý nghĩa lịch sử.

Tháng 11/1847, ở tuổi 26, Blackwell trở thành nữ sinh viên duy nhất trong lớp y khoa. Sự xuất hiện của bà thu hút sự chú ý của báo chí bởi vào thời điểm đó, phụ nữ gần như không có cơ hội bước vào lĩnh vực y học. Trong quá trình học, bà nhiều lần phải đối mặt với thái độ hoài nghi từ giảng viên và sinh viên, nhưng vẫn kiên trì yêu cầu được tiếp cận đầy đủ chương trình đào tạo như các bạn học nam.

Sau thời gian học lý thuyết, Blackwell thực tập tại bệnh viện từ thiện Blockley Almshouse ở Philadelphia. Tại đây, bà được bác sĩ Benedict, trưởng khoa của bệnh viện, hỗ trợ trong quá trình điều trị và chẩn đoán bệnh nhân. Những trải nghiệm thực tế giúp bà tích lũy kiến thức quan trọng, dù vẫn phải chịu sự lạnh nhạt từ một số đồng nghiệp.

Luận văn tốt nghiệp của Blackwell tập trung nghiên cứu bệnh thương hàn, trong đó nhấn mạnh vai trò của vệ sinh cá nhân và điều kiện vệ sinh trong phòng ngừa bệnh tật. Đây cũng là vấn đề bà theo đuổi trong suốt sự nghiệp y khoa.

Những đóng góp của Blackwell đã giúp nhiều phụ nữ được học tập và làm việc trong lĩnh vực y tế.

Ngày 23/1/1849, Elizabeth Blackwell tốt nghiệp thủ khoa, trở thành người phụ nữ đầu tiên tại Mỹ nhận bằng y khoa. Khi đó, bà 28 tuổi và đặt mục tiêu trở thành bác sĩ phẫu thuật. Năm năm sau, em gái bà, Emily Blackwell, cũng nối bước chị gái khi nhận bằng y khoa tại Đại học Western Reserve ở Cleveland, Ohio.

Sau khi tốt nghiệp, Blackwell sang châu Âu để tiếp tục đào tạo và nâng cao kinh nghiệm. Ngày 30/6/1849, bà theo học tại bệnh viện sản khoa La Maternité ở Paris. Tuy nhiên, tại đây, tai nạn trong quá trình điều trị khiến bà mất thị lực ở mắt trái, buộc phải từ bỏ ước mơ trở thành bác sĩ phẫu thuật.

Năm 1850, bà tới London và thực tập tại Bệnh viện St Bartholomew dưới sự hướng dẫn của bác sĩ James Paget. Trong thời gian này, Blackwell gặp Florence Nightingale và hai người trở thành bạn thân. Họ cùng chia sẻ quan điểm về tầm quan trọng của vệ sinh, phòng bệnh và chăm sóc dự phòng trong y tế.

Trở lại New York năm 1851, Blackwell nhận thấy các bệnh viện vẫn chưa sẵn sàng tiếp nhận một nữ bác sĩ. Bà quyết định mở phòng khám riêng và dần xây dựng được uy tín trong cộng đồng. Năm 1852, bà xuất bản loạt bài giảng "Các quy luật của cuộc sống, đặc biệt về giáo dục thể chất cho bé gái", truyền tải quan điểm về chăm sóc sức khỏe và giáo dục thể chất cho phụ nữ.

Năm 1853, Blackwell thành lập Phòng khám New York dành cho Phụ nữ và Trẻ em nghèo. Bốn năm sau, bà tiếp tục mở Bệnh viện New York dành cho Phụ nữ và Trẻ em nghèo với sự hỗ trợ của các nhà hảo tâm. Em gái Emily Blackwell và bác sĩ Marie Zakrzewska cùng tham gia điều hành bệnh viện. Cơ sở này không chỉ khám chữa bệnh mà còn trở thành nơi đào tạo điều dưỡng.

Năm 1858, Blackwell thực hiện chuyến diễn thuyết kéo dài một năm tại Vương quốc Anh, truyền cảm hứng cho nhiều phụ nữ theo đuổi nghề y. Bà trở thành người phụ nữ đầu tiên được ghi danh vào Sổ đăng ký Y khoa Anh, cho phép hành nghề tại Anh cũng như Mỹ.

Trong cuộc Nội chiến Mỹ bắt đầu năm 1861, Blackwell tham gia tuyển chọn và đào tạo y tá cho phe Liên bang, đồng thời thúc đẩy cải thiện điều kiện vệ sinh trong chăm sóc thương binh. Sau chiến tranh, bà tiếp tục theo đuổi mục tiêu mở rộng cơ hội học y cho phụ nữ.

Năm 1868, Blackwell thành lập Trường Cao đẳng Y khoa dành cho Phụ nữ tại Bệnh viện New York. Trường khai giảng với 15 sinh viên và 9 giảng viên, áp dụng chương trình đào tạo nghiêm túc gồm thi đầu vào, ba năm học, thực hành lâm sàng và đánh giá độc lập. Đây là một trong những cơ sở quan trọng mở rộng con đường vào ngành y cho phụ nữ.

Năm 1869, Blackwell trở về Anh sinh sống lâu dài, chuyển giao việc điều hành trường y và bệnh xá ở New York cho em gái Emily. Tại Anh, bà tiếp tục hoạt động trong lĩnh vực y tế cộng đồng, thành lập Hội Y tế Quốc gia năm 1871 nhằm nâng cao nhận thức về vệ sinh và phòng bệnh.

Elizabeth Blackwell dành nhiều thời gian viết sách về y học và xã hội

Năm 1875, bà trở thành Giáo sư Phụ khoa tại Trường Y khoa dành cho Phụ nữ London, nhưng chỉ một năm sau phải nghỉ việc vì vấn đề sức khỏe. Sau đó, Blackwell dành nhiều thời gian viết sách về y học và xã hội. Các tác phẩm của bà gồm "Y học và Đạo đức" (1881), "Mua bán phụ nữ: Sai lầm kinh tế lớn" (1887), "Ảnh hưởng của phụ nữ trong nghề y" (1890). Năm 1895, bà xuất bản hồi ký về hành trình mở đường cho phụ nữ trong ngành y.

Elizabeth Blackwell chưa từng kết hôn nhưng năm 1854 nhận nuôi một bé gái mồ côi người Ireland nhập cư tên Katherine Berry, thường gọi là Kitty. Cô bé đồng hành cùng bà trong nhiều chuyến đi và sống bên bà suốt cuộc đời.

Những năm cuối đời, Blackwell sống tại Hastings, miền nam nước Anh. Năm 1907, khi 86 tuổi, bà bị ngã trong một chuyến nghỉ dưỡng tại Kilmun, Scotland, khiến sức khỏe suy giảm nghiêm trọng. Ngày 31/5/1910, Elizabeth Blackwell qua đời ở tuổi 89 sau một cơn đột quỵ tại nhà riêng ở Hastings.

Hơn một thế kỷ sau ngày mất, Elizabeth Blackwell vẫn được nhớ đến như người tiên phong phá bỏ rào cản giới tính trong y học. Hành trình của bà không chỉ mở đường cho phụ nữ bước vào ngành y mà còn góp phần thay đổi cách xã hội nhìn nhận vai trò của nữ giới trong khoa học và chăm sóc sức khỏe.

PV