Nghĩ về Ngày Giải phóng miền Nam thống nhất đất nước, càng trân trọng giá trị hiện vật ở Bảo tàng

Gặp ông Nguyễn Chiến Thắng (Sao Vàng) - nguyên Ủy viên thường vụ Tỉnh ủy, nguyên Trưởng Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Cửu Long - năm nay đã 86 tuổi, tuy tuổi cao sức yếu nhưng vẫn còn minh mẫn, nhớ như in những sự kiện, nhân vật mà ông từng tiếp xúc.

Khi hỏi về 3 chiếc máy bay được trưng bày trong Bảo tàng tỉnh Cửu Long (nay là tỉnh Vĩnh Long). Dòng hồi ức đưa ông trở lại thập niên những năm 80 của thế kỷ trước… Lúc ấy ông là Giám đốc Ty Văn hóa - Thông tin tỉnh Cửu Long, đồng thời là Phó Hội trưởng (Phó Chủ tịch) Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Cửu Long. 

Ba chiếc máy bay trong Bảo tàng Cửu Long. Ảnh Trần Thắng

Ông kể, khi ấy đang xảy ra cuộc chiến tranh biên giới Tây Nam và biên giới phía Bắc, ông và các đồng chí lãnh đạo tỉnh, các sở ngành, địa phương thường tổ chức đoàn đến thăm hỏi, động viên các đơn vị quân đội đang huấn luyện; chiến đấu bảo vệ biên giới hoặc làm nghĩa vụ quốc tế sang giúp bạn tại Campuchia. Có chuyến công tác ông được vào một số sân bay lớn ở phía Nam như Tân Sơn Nhất, Biên Hòa… được tiếp xúc, làm quen với một số đồng chí lãnh đạo quân đội như Thiếu tướng Tô Ký - nguyên Phó Tư lệnh Quân khu 7, Chánh án Tòa án Quân sự Trung ương; Đại tá, Anh hùng phi công Nguyễn Văn Bảy (quê huyện Lai Vung - Đồng Tháp); đồng chí Nguyễn Văn Tuyên - Phó tổng Cục trưởng Cục Kỹ thuật Không quân; đồng chí Bảy Sơn (quê xã Quới An - Vũng Liêm) công tác tại sân bay quân sự Biên Hòa…

Khi vào sân bay quân sự Biên Hòa, ông để ý thấy hàng chục máy bay các loại do Mỹ sản xuất đang đậu ở một góc sân bay. Đây là những chiếc máy bay chiến lợi phẩm thu được của địch. Với đà tiến quân thần tốc của Quân Giải phóng, các đơn vị địch nhanh chóng tan rã. Tại một số sân bay, quân Giải phóng đã thu nhiều máy bay. Tính tới tháng 5/1975, bộ đội ta đã thu được khoảng 877 máy bay các loại (trên tổng số 1.193 chiếc của không quân Việt Nam Cộng hòa), trong đó có khoảng 250 chiếc trong tình trạng tốt, sử dụng được ngay gồm: 50 máy bay trực thăng UH-1, 23 máy bay ném bom A-37, 41 chiếc F-5 cùng nhiều chủng loại máy bay vận tải, máy bay trinh sát, máy bay huấn luyện,…

Tại Vĩnh Long, khi vào tiếp quản sân bay sáng ngày 01/5/1975, quân Giải phóng đã thu được 5 chiếc máy bay trinh sát L-19 nguyên vẹn còn bay được. Thậm chí một đồng chí quay phim của Phòng Điện ảnh Giải phóng, thuộc Ban Tuyên huấn Khu Tây Nam Bộ đã ra lệnh cho một phi công ngụy lên chiếc máy bay trinh sát L-19 cất cánh đưa anh đi quay phim từ trên cao cảnh dòng người, xe cộ, cờ giải phóng chen kín các ngả đường của tỉnh Vĩnh Long vào trưa ngày 01/5/1975. 

Sân bay Vĩnh Long trưa ngày 01/5/1975. Ảnh Tư liệu

Sau khi phân loại những chiếc còn bay được, Bộ Quốc phòng đã cho thành lập các Trung đoàn Không quân để phục vụ chiến đấu. Trong thời gian xảy ra cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam, các máy bay chiến lợi phẩm này đã góp phần đánh bại quân Khmer Đỏ, giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi nạn diệt chủng.

Đến khoảng năm 1980, do thiếu nguồn phụ tùng thay thế, nhiều chiếc máy bay xuống cấp, hư hỏng, không đảm bảo an toàn, nên các máy bay loại này đã phải ngưng sử dụng.

Số máy bay hư hỏng, không còn bay được sẽ được xử lý theo qui định của Bộ Quốc phòng là tháo hết vũ khí, khí tài, thiết bị kỹ thuật, tặng một số địa phương phục vụ trưng bày.

Nắm được thông tin này, lãnh đạo Ty Văn hóa - Thông tin và Bảo tàng tỉnh Cửu Long lập tức làm đề nghị… “xin” 3 chiếc máy bay mang về tỉnh trưng bày nhằm phục vụ bà con nhân sự kiện chào mừng kỷ niệm 10 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (1975 -1985), đồng thời qua công tác trưng bày còn tuyên truyền trực quan về thành tích của lực lượng Không quân nhân dân Việt Nam anh hùng, như việc “lấy máy bay địch đánh địch” của phi công Nguyễn Thành Trung: lấy máy bay F-5E ném bom xuống Dinh Độc Lập, rồi Phi đội Quyết thắng do các phi công ta sử dụng máy bay A-37 ném bom phi trường Tân Sơn Nhất, đồng thời góp phần vào nguồn sử liệu, phục vụ nghiên cứu, giáo dục truyền thống, tham quan du lịch của địa phương… Nghe thế các anh bên Không quân… gật đầu cái rụp!

Máy bay tiêm kích F-5A được trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Vĩnh Long. Ảnh Trần Thắng

Theo lý lịch hiện vật đang được lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Vĩnh Long thì 3 chiếc máy bay khi tiếp nhận đều trong tình trạng cũ và hư hỏng, những thiết bị điện tử, hệ thống vũ khí đã được tháo hết. Chiếc máy bay trực thăng UH-1A sơn màu xanh quân sự, số hiệu 323 do hãng Helicopter Company Texas của Mỹ sản xuất, được trang bị cho Lục quân Mỹ thực hiện các nhiệm vụ vận tải, hộ tống, chuyển quân, tải thương, đây là máy bay có thể sử dụng trong mọi địa hình phức tạp, đáp không cần sân bay; chiếc máy bay A-37B số hiệu 295, sơn màu xanh - trắng là máy bay cường kích phản lực hạng nhẹ do hãng Cessna của Mỹ chế tạo có 2 chỗ ngồi, được trang bị bom, rocket, đại liên để tấn công mặt đất; chiếc máy bay F-5A sơn màu vàng - trắng, không có số hiệu, do hãng Northrop Mỹ sản xuất, là máy bay tiêm kích ném bom chiến thuật được Mỹ trang bị cho Không quân Việt Nam Cộng hòa vào năm 1970.

Đối với công tác Bảo tàng, ông Nguyễn Chiến Thắng có những lời nhắn nhủ đầy tâm huyết: “Bảo tàng là không gian thiêng liêng lưu giữ ký ức cách mạng, nơi quá khứ được trân trọng, nâng niu. Chúng ta tôn trọng ngày xưa cũng là vì ngày hôm nay và cho cả mai sau”…“Làm nghề bảo tàng phải có lòng đam mê và óc sáng tạo để làm sao hiện vật trưng bày phong phú và có tác dụng tuyên truyền, thu hút người xem, đồng thời quan tâm công tác bảo quản, giữ gìn không để hiện vật hư hỏng, xuống cấp hoặc bị lãng quên”.

Khi khoảng cách với những năm tháng chiến tranh ngày càng lùi xa, chính những bảo tàng - không gian lưu giữ ký ức ấy trở thành cầu nối giúp các thế hệ sau hiểu hơn về giá trị của hòa bình, độc lập và toàn vẹn lãnh thổ.

Trần Thắng