Ở nhiều nơi, kim giao chủ yếu mọc xen lẫn các loài cây thân gỗ khác (rừng hỗn giao), nhưng ở Vườn quốc gia Cát Bà, kim giao mọc thành rừng rộng hơn 3 ha (rừng thuần loài) trên tuyến đường dẫn lên đỉnh Ngự Lâm. Trong đó, nhiều cây có tuổi đời lên tới hàng trăm năm.
Điểm đến được ưa thích
Trong tuyến du lịch từ trung tâm Vườn quốc gia (VQG) Cát Bà trên địa bàn đặc khu Cát Hải, TP Hải Phòng, lên đỉnh Ngự Lâm, trải qua khoảng 1,5 km đường rừng, du khách thường chọn dừng chân nghỉ ngơi tại cánh rừng bạt ngàn gỗ kim giao.
Theo ông Vũ Hồng Vân, Trưởng Phòng Khoa học và Hợp tác quốc tế VQG Cát Bà, kim giao là cây gỗ quý. Tương truyền ngày xưa, các bậc vua chúa thường dùng đũa bằng gỗ kim giao để đề phòng bị đầu độc. Bởi thức ăn có độc chạm vào đũa bằng gỗ kim giao sẽ khiến đũa đổi màu.
Tại nơi khác, kim giao chủ yếu mọc xen lẫn các loài cây thân gỗ khác (rừng hỗn giao). Còn tại VQG Cát Bà, kim giao mọc thành cánh rừng rộng hơn 3 ha (rừng thuần loài). Trong đó, có nhiều cây hàng trăm năm tuổi.
Khu vực rừng kim giao, điểm đến du lịch được ưa thích tại Vườn quốc gia Cát Bà (Ảnh: Thái Phan).
Ông Vân cho biết, kim giao là loại cây lá cứng thuộc loại cây quý, ra hoa vào tháng 4, tháng 5, thành quả, kết đài vào tháng 6, tháng 7. Kim giao có bộ rễ to, khỏe bám chặt vào vách đá, những rễ nhỏ vươn dài, trải khắp mặt đất để hút chất dinh dưỡng, cây nào cây nấy thẳng tắp như tâm tính ngay thẳng của người quân tử, tán lá mọc đều tứ phía tạo thành hình tháp nhìn rất đẹp mắt. Hoa kim giao màu trắng muốt, hình tròn cỡ ngón chân cái người trưởng thành, hương thơm dịu nhẹ hấp dẫn ong bướm khắp đảo Cát Bà về hút mật.
Liên quan đến cánh rừng kim giao, trong vùng lưu truyền câu chuyện, xưa có một đôi trai tài, gái sắc yêu nhau say đắm nhưng bị đôi bên gia đình ngăn cấm. Để muôn đời, muôn kiếp được ở bên nhau, họ cầu trời, khấn phật cho hóa thành cây kim giao. Tình yêu son sắt của đôi trẻ cảm động đất trời.
Khách du lịch quốc tế trải nghiệm tại Vườn quốc gia Cát Bà (Ảnh: Thái Phan).
“Khách du lịch, chủ yếu là du khách nước ngoài, thường chọn trekking tuyến trung tâm VQG Cát Bà - rừng kim giao - đỉnh Ngự Lâm trong hành trình thăm quan, trải nghiệm VQG Cát Bà nói riêng, quần đảo Cát Bà nói chung. Tuyến du lịch này tuy khá vất vả nhưng đem lại cho du khách nhiều trải nghiệm quý báu", ông Nguyễn Thành Trung, Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Du lịch Aroma Việt Nam, chia sẻ với phóng viên.
Nỗ lực nhân giống loài cây quý
Để bảo tồn và phát triển loài cây quý, năm 1993, Ban Giám đốc Vườn quốc gia Cát Bà giao Phòng Khoa học và Hợp tác quốc tế nhiệm vụ tìm hiểu, nghiên cứu ươm giống cây kim giao.
“Nhận nhiệm vụ, anh em khá lo lắng bởi cây kim giao nổi tiếng là loài cây “khó tính”, tỷ lệ hạt nảy mầm thành cây con trong rừng rất thấp. Bên cạnh đó, chưa nơi nào thực hiện việc ươm trồng đại trà nên chưa có quy trình kỹ thuật “chuẩn”, ông Vũ Hồng Vân, Trưởng Phòng Khoa học và Hợp tác quốc tế, chia sẻ.
Ông Vân kể lại, bắt đầu từ tháng 9/1993, ông cùng các cán bộ của Phòng lặn lội nhiều chuyến vào rừng, nhặt được hơn 10 kg quả khô về ươm. Giống như ươm hạt sấu, trám, de, dổi, lim xanh…, mọi người làm luống, mỗi luống gieo 50-70 hạt rồi phủ lớp đất mỏng lên trên.
Hằng ngày, mọi người thay phiên nhau tưới nước, tạo độ ẩm giúp hạt sớm nảy mầm. Thế nhưng, trong khi hạt các loài cây khác đua nhau ra rễ, đâm chồi, thì những luống ươm hạt kim giao vẫn “án binh bất động”. Chờ cả tháng, chỉ có vài chục hạt chịu nảy mầm. Sau đó, những mầm cây hiếm hoi này lần lượt héo rũ.
Rừng kim giao tự nhiên tại Vườn quốc gia Cát Bà (Ảnh: Thái Phan). ↵
Không nản chí, mùa hạt kim giao chín năm sau, mọi người lại tiếp tục vào rừng nhặt hạt về ươm. Sau nhiều lần thất bại, mọi người đúc rút nhiều kinh nghiệm quý báu. Không giống như nhiều loại hạt khác, hạt kim giao có điểm nảy mầm (phôi), quay điểm này hướng lên mặt luống, hạt mới có thể nảy mầm. Bên cạnh đó, cần điều chỉnh thời gian, lượng nước tưới phù hợp. Nếu tưới nhiều, mầm và rễ cây dễ bị hư thối. Còn tưới ít, mầm còi cọc, héo úa. Khi chồi non cao 3- 5 cm, bứng cả hạt và rễ cho vào túi ươm đến khi cây non cao 7-10 cm có thể đem trồng.
Qua nhiều đợt gieo hạt, tỷ lệ hạt nảy mầm, sống sót tăng dần. Đến nay, các cán bộ Phòng Khoa học và Hợp tác quốc tế nắm vững quy trình ươm hạt kim giao với tỷ lệ hạt nảy mầm, phát triển lên tới hơn 90%.
Theo đại diện lãnh đạo VQG Cát Bà, mỗi năm, Vườn tiến hành ươm giống hàng chục nghìn cây gỗ quý, trong đó có khoảng 2 - 3 nghìn cây kim giao, để trồng trở lại rừng. Do đặc tính của cây, kim giao thường được trồng xen các loại cây khác. Ngoài trồng trở lại rừng, những cây kim giao non trở thành món quà quý tặng khách phương xa vừa quảng bá tài nguyên rừng VQG Cát Bà, vừa tuyên truyền nâng cao ý thức bảo vệ rừng./.
Thái Phan