Thắp sáng những giờ học vùng núi từ dự án STEM của học sinh

Hai hộ dân đầu tiên tại khu vực Hiền Lương, xã Đà Bắc, tỉnh Phú Thọ đã được hỗ trợ trong đợt triển khai ngày 04/08/2026, mở đầu cho hành trình lan tỏa ánh sáng, tri thức và tinh thần sẻ chia đến những nơi còn nhiều khó khăn.

Trong những chuyến công tác và tổ chức các hoạt động STEM tại các trường miền núi cùng ThS. kỹ sư Dương Trung Hiếu, hai học sinh đã nhận thấy một thực tế đáng trăn trở: ở nhiều địa phương vùng cao, tình trạng mất điện vẫn diễn ra khá thường xuyên, đặc biệt vào mùa mưa bão. Mỗi lần điện lưới bị gián đoạn, việc học của học sinh cũng bị ảnh hưởng. Có những em phải dừng việc học khi trời vừa tối vì không còn đủ ánh sáng, có những gia đình phải cân nhắc từng khoản chi cho tiền điện trong điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn.

Đặc biệt, tại những khu vực miền núi, nhiều gia đình có hoàn cảnh khó khăn vẫn luôn mong muốn con em được học tập đầy đủ để có cơ hội thay đổi tương lai. Tuy nhiên, điều kiện sinh hoạt còn thiếu thốn, nguồn điện không ổn định và chi phí sử dụng điện vẫn là những rào cản đối với việc học của các em.

Từ những trải nghiệm đó, dưới sự hướng dẫn của ThS, kỹ sư Dương Trung Hiếu, chuyên gia giáo dục STEM, người sáng lập THE SCIENCE HOUSE VIETNAM, hai học sinh đã xây dựng dự án "Tối ưu hóa sử dụng năng lượng cho các hộ gia đình vùng núi có học sinh đang đi học".

Khác với nhiều dự án STEM chỉ dừng lại ở mô hình trình diễn hoặc sản phẩm nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, dự án này hướng tới giải quyết một nhu cầu rất cụ thể của cộng đồng. Hai học sinh trực tiếp khảo sát điều kiện thực tế của các hộ gia đình, tính toán nhu cầu sử dụng điện, thiết kế hệ thống, tự chế tạo nhiều bộ phận tại phòng thí nghiệm và trực tiếp tham gia lắp đặt dưới sự hướng dẫn của giáo viên.

Hệ thống được thiết kế theo hướng đơn giản, tiết kiệm nhưng hiệu quả. Nguồn điện từ các tấm pin năng lượng mặt trời được kết hợp với bộ lưu trữ điện và hệ thống điều khiển thông minh giúp tự động chuyển đổi nguồn điện, bật tắt các thiết bị khi cần thiết, đồng thời tối ưu hóa quá trình sử dụng điện. Hệ thống bảo đảm duy trì nguồn điện cho các thiết bị thiết yếu như đèn chiếu sáng, quạt điện và sạc điện thoại hoặc thiết bị học tập khi điện lưới bị gián đoạn.

Đối với nhiều người, một bóng đèn hay một chiếc quạt là điều rất bình thường. Nhưng với những gia đình vùng núi thường xuyên mất điện, đó lại là điều kiện để con em họ có thể tiếp tục học tập vào buổi tối. Một góc học tập đủ ánh sáng giúp các em đọc thêm một bài học, hoàn thành bài tập hay chuẩn bị cho ngày đến trường hôm sau. Đó cũng là động lực lớn nhất để nhóm học sinh quyết định thực hiện dự án.

Không chỉ mang ý nghĩa về công nghệ, dự án còn hướng đến việc xây dựng một môi trường học tập bình đẳng hơn cho trẻ em vùng khó khăn. Khi có nguồn điện ổn định, các em sẽ có thêm cơ hội tiếp cận tri thức, giảm bớt những thiệt thòi so với học sinh ở khu vực thành thị

Đối với các em gái, ánh sáng vào buổi tối không chỉ giúp việc học tập thuận lợi hơn mà còn mang lại cảm giác an toàn trong sinh hoạt. Một ngôi nhà đủ ánh sáng, có quạt mát trong những ngày hè và có nguồn điện dự phòng sẽ góp phần cải thiện điều kiện sống, tạo môi trường thuận lợi để các em yên tâm học tập và phát triển.

Dự án cũng mong muốn chia sẻ phần nào gánh nặng với những người mẹ nơi vùng cao. Khi chi phí điện được giảm bớt và con em có điều kiện học tập tốt hơn, các bậc phụ huynh sẽ yên tâm hơn trong cuộc sống hằng ngày. Một hệ thống điện tuy không lớn nhưng có thể giúp một người mẹ bớt đi nỗi lo mỗi khi trời tối hoặc mất điện kéo dài.

Trong giai đoạn đầu, dự án sẽ triển khai lắp đặt thí điểm cho hai hộ gia đình có học sinh đang theo học tại khu vực Hiền Lương, xã Đà Bắc, tỉnh Phú Thọ. Sau quá trình theo dõi và đánh giá hiệu quả sử dụng, nhóm sẽ tiếp tục hoàn thiện mô hình để từng bước mở rộng đến nhiều hộ gia đình vùng núi khác.

Điều đặc biệt của dự án không nằm ở số lượng hệ thống được lắp đặt mà ở cách học sinh được trưởng thành thông qua những trải nghiệm thực tế. Từ việc khảo sát, tính toán công suất, lựa chọn thiết bị, chế tạo sản phẩm, đấu nối, kiểm tra an toàn đến hướng dẫn người dân sử dụng, mỗi công đoạn đều giúp các em hiểu rằng kiến thức khoa học chỉ thực sự có giá trị khi được ứng dụng để giải quyết những vấn đề của cuộc sống.

Thông qua dự án, hai học sinh cũng có cơ hội đến gần hơn với cuộc sống của các bạn đồng trang lứa ở vùng khó khăn, cảm nhận rõ hơn những thiếu thốn trong học tập và sinh hoạt. Chính những trải nghiệm ấy góp phần nuôi dưỡng tinh thần sẻ chia, trách nhiệm xã hội và ý thức cống hiến cho cộng đồng ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Nếu như trước đây STEM giúp học sinh trả lời câu hỏi "Làm thế nào để chế tạo một sản phẩm?", thì dự án lần này giúp các em trả lời một câu hỏi quan trọng hơn: "Làm thế nào để kiến thức của mình có thể mang lại hạnh phúc cho người khác?"

Dù mới bắt đầu với hai hộ gia đình đầu tiên, dự án hướng tới một mục tiêu lớn hơn là xây dựng mô hình STEM vì cộng đồng, góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững thông qua giáo dục, năng lượng sạch và giảm bất bình đẳng trong tiếp cận điều kiện học tập giữa các vùng miền.

Điểm đến đầu tiên của dự án chỉ là hai mái nhà nhỏ tại khu vực Hiền Lương, xã Đà Bắc, tỉnh Phú Thọ. Nhưng với những học sinh trực tiếp tham gia, đây không chỉ là một chuyến đi lắp đặt hệ thống điện mặt trời. Đó là hành trình học cách lắng nghe, sẻ chia và dùng kiến thức của mình để phục vụ cộng đồng.

Bởi đôi khi, một hệ thống điện mặt trời không chỉ tạo ra dòng điện. Nó còn thắp sáng những giờ học của trẻ em vùng cao, mang lại sự yên tâm cho những người mẹ, góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống của cả gia đình và nuôi dưỡng những ước mơ đến trường. Và đó cũng chính là ý nghĩa đẹp nhất của giáo dục STEM: khi khoa học không chỉ tạo ra công nghệ, mà còn thắp sáng niềm tin, hy vọng và tương lai của con người.

P.V