Từng phải sang Trung Quốc, Lào làm thuê để kiếm tiền nuôi con, bà Nguyễn Thị Hường (SN 1964), trú tại thôn Thái Sơn, xã Trung Chính, tỉnh Thanh Hóa, sau khi học nghề đã trở về quê gây dựng cơ sở sản xuất. Từ những sản phẩm đan lát ban đầu, bà từng bước mở rộng sản xuất, tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 600 lao động và hơn 300 lao động thời vụ, trong đó nhiều người lớn tuổi, sức khỏe hạn chế, không thể đi làm tại các công ty.
Bà Nguyễn Thị Hường bên Giải Mai An Tiêm năm 2026, phần thưởng ghi nhận những đóng góp của bà trong phát triển sản xuất, tạo việc làm cho người dân.
Từ những chuyến đi làm thuê
Những cơn mưa vừa dứt khi chúng tôi tìm đến cơ sở sản xuất của bà Nguyễn Thị Hường. Giữa tiếng cười nói của những người phụ nữ đã quá tuổi làm công ty, những đôi tay vẫn cặm cụi đan, luồn từng sợi nguyên liệu. Bà Hường lúc ngồi chỗ này, lát lại chạy sang chỗ khác; công nhân có chỗ nào chưa rõ lại gọi: “Chị Hường ơi!”, rồi bà đến hướng dẫn.
Ở đây, nhiều người đã lớn tuổi, không còn phù hợp với công việc tại các công ty, có người sức khỏe không đủ để làm những công việc nặng nhọc. Họ học nghề, nhận nguyên liệu về nhà gia công rồi mang sản phẩm đến giao lại. Công việc không đòi hỏi phải đi xa, người làm có thể chủ động sắp xếp thời gian theo công việc gia đình và mùa vụ.
Bà Hường sinh năm 1964, trong một gia đình làm nông nghèo. Cuộc sống quanh năm gắn với ruộng đồng, làm lụng vất vả nhưng vẫn không đủ ăn. Năm 1999, khi các con còn nhỏ, bà phải rời quê sang Trung Quốc rồi sang Lào làm thuê, mong kiếm thêm tiền để con cái bớt cơ cực.
Bà Nguyễn Thị Hường trực tiếp hướng dẫn người lao động các công đoạn đan lát tại cơ sở sản xuất.
“Trước cái đói nghèo, nghề nghiệp không có, nên có thời gian tôi phải sang cả Trung Quốc đi làm thuê, rồi sang cả Lào, mong đổi lấy sức lao động để cho con cái đỡ phần cơ cực hơn”, bà Hường chia sẻ.
Khi về nước, bà tiếp tục đi nhiều nơi, vừa làm thuê vừa tìm hiểu nghề. Qua những lần đi làm, bà nhận thấy ở nông thôn có nhiều lao động nhưng không phải ai cũng có thể đi làm công ty. Người lớn tuổi khó tìm việc, người sức khỏe hạn chế không thể làm việc nặng, phụ nữ có gia đình cũng khó đi làm xa. Trong khi đó, sản xuất nông nghiệp phụ thuộc vào mùa vụ, thời gian còn lại nhiều người muốn làm thêm nhưng không có nghề phù hợp.
Trong một lần đi tham khảo mô hình sản xuất ở Hà Tây, bà Hường càng nhận thấy rõ điều đó. Nông thôn có nhiều người chỉ làm nông theo mùa vụ, nhưng để tìm một công việc ổn định lại không dễ. Bà bắt đầu nghĩ đến việc học một nghề có thể đưa về quê, để người dân có thể làm ngay tại nhà mà không phải bỏ quê đi làm ăn xa.
Năm 2007, khi các con đang tuổi ăn, tuổi học, bà Hường âm thầm mang sổ đất đi vay ngân hàng 10 triệu đồng rồi ra Chương Mỹ, Hà Nội học nghề. Với gia đình làm nông, khoản tiền ấy không nhỏ, nhưng bà vẫn quyết định đi.
“Tôi lén làm được một sổ vay vốn ngân hàng 10 triệu, rồi đi ra Chương Mỹ học nghề. Ông chồng tôi biết nhưng vẫn âm thầm ủng hộ. May mắn ở đây tôi gặp được những người thầy tốt bụng đã truyền dạy nghề, chỉ cách cho tôi”, bà Hường kể.
Người lao động gia công sản phẩm đan lát tại cơ sở của bà Hường. Công việc có thể thực hiện tại nhà, giúp nhiều người chủ động thời gian và phù hợp với sức khỏe.
Học nghề xong, bà trở về quê. Trong túi lúc đó chỉ còn 436.000 đồng, nhưng bà đã có nghề trong tay. Từ những sản phẩm đan lát, túi xách và các mặt hàng từ cói, bà bắt đầu vận động bà con trong vùng cùng làm. Có nghề, bà vừa làm vừa hướng dẫn lại cho những người khác.
Năm 2016, được sự hỗ trợ của địa phương, bà Hường thành lập HTX Tiểu thủ công nghiệp Tân Phúc. Từ đây, hoạt động sản xuất từng bước mở rộng. Ngoài các sản phẩm từ cói, bà tiếp tục mày mò nghiên cứu thêm sản phẩm từ cây song và dây nhựa, trong đó chủ yếu phục vụ thị trường xuất khẩu.
Đưa việc làm về tận nhà
Khi số lượng đơn hàng tăng lên, bà Hường cũng phải tìm cách tổ chức sản xuất phù hợp với điều kiện của người dân. Không phải tất cả lao động đều đến một nơi làm việc cố định, nguyên liệu được chia theo từng công đoạn để người lao động có thể nhận về nhà gia công rồi giao lại sản phẩm.
Cách làm này phù hợp với những người lớn tuổi, sức khỏe hạn chế hoặc còn phải lo việc gia đình. Họ không cần đi làm xa, lúc có thời gian thì làm nghề, lúc bận việc gia đình hoặc mùa vụ thì chủ động sắp xếp. Nhờ đó, những người trước đây khó tìm được một công việc phù hợp vẫn có thể tham gia sản xuất và có thêm thu nhập.
Những người phụ nữ ở địa phương cùng gia công các sản phẩm đan lát. Công việc tạo thêm thu nhập cho nhiều lao động lớn tuổi, không còn phù hợp với công việc tại các công ty.
Từ các sản phẩm ban đầu, bà Hường tiếp tục mở rộng mẫu mã, nguyên liệu, phát triển các mặt hàng từ cói, song và dây nhựa. Sản phẩm chủ yếu được xuất khẩu, vì vậy yêu cầu về kỹ thuật và chất lượng ngày càng cao. Người lao động dù làm tại nhà vẫn phải được hướng dẫn để sản phẩm làm ra đúng yêu cầu.
Năm 2022, HTX có khoảng 600 lao động. Cũng trong năm này, bà Hường thành lập Công ty TNHH Gia Bảo, tiếp tục mở rộng hoạt động sản xuất. Đến nay, cơ sở tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 600 lao động và hơn 300 lao động thời vụ, tổng cộng gần 1.000 người.
Thu nhập của lao động thường xuyên khoảng 6 triệu đồng/người/tháng. Với những người đã quá tuổi vào công ty, không còn đủ sức khỏe làm nông hoặc không thể đi làm xa, đây là công việc phù hợp để có thêm thu nhập. Họ có thể nhận nguyên liệu về nhà, tranh thủ thời gian làm sản phẩm rồi giao lại.
Bên cạnh tạo việc làm, bà Hường còn chú trọng dạy nghề cho người dân. Bà tìm kiếm, đề xuất kinh phí để mở các lớp học nghề, hướng dẫn từ những công đoạn đầu tiên để người mới có thể làm được sản phẩm. Khi tay nghề của người lao động tốt hơn, cơ sở cũng có thêm người làm, có thể đáp ứng được những đơn hàng lớn hơn.
Năm 2023, sản phẩm túi xách Bảo Hường được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao. Từ những sản phẩm làm thủ công ban đầu, đến nay sản phẩm của cơ sở đã có thương hiệu và chủ yếu phục vụ thị trường xuất khẩu.
Bà Nguyễn Thị Hường giới thiệu các sản phẩm đan lát do cơ sở sản xuất, trong đó nhiều sản phẩm được làm để xuất khẩu.
Tháng 5/2026, bà Hường được trao Giải Mai An Tiêm. Với bà, đây là sự ghi nhận sau nhiều năm làm nghề, nhưng công việc hằng ngày vẫn không thay đổi. Đơn hàng vẫn phải làm, người lao động vẫn cần việc, người mới học nghề vẫn cần được hướng dẫn.
Những cơn mưa vừa dứt, bà Hường lại đi từ chỗ này sang chỗ khác. Người làm chưa rõ lại gọi “chị Hường ơi!”, bà lại đến hướng dẫn. Cứ thế, công việc nối tiếp nhau giữa tiếng cười nói của những người phụ nữ đang làm nghề.
Năm 1999, bà từng rời quê sang Trung Quốc, Lào làm thuê để kiếm tiền nuôi con. Năm 2007, bà vay 10 triệu đồng đi học nghề, trở về với 436.000 đồng trong túi. Hơn 20 năm sau, nghề ấy đã giúp bà tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 600 người và hơn 300 lao động thời vụ.
Từ người phải đi xa tìm việc, bà Hường nay tạo việc làm ngay tại quê cho những người không thể đi xa. Họ vẫn có thể làm ruộng, chăm lo gia đình, nhưng khi có thời gian lại có thêm một nghề để làm và thêm một khoản thu nhập. Một nghề bà từng phải vay tiền để đi học, nay đã trở thành công việc của gần 1.000 người ở quê nhà.
Hà Khải