Tỉnh Quảng Ninh đang triển khai nghiên cứu, định hướng chuyển đổi công năng cảng Cái Lân thành cảng du lịch, đồng thời phát triển cảng Con Ong và Hòn Nét trở thành cảng tổng hợp, phục vụ nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và tái cấu trúc không gian ven biển trong giai đoạn tới.
Trong nhiều thập kỷ, cảng Cái Lân đóng vai trò là cửa ngõ giao thương đường biển quan trọng bậc nhất miền Bắc. Với lợi thế luồng lạch sâu và kín gió, nơi đây từng là biểu tượng của kinh tế công nghiệp Quảng Ninh. Tuy nhiên, khi du lịch trở thành mũi nhọn kinh tế, sự tồn tại của một cảng hàng hóa quy mô lớn ngay sát lõi Di sản Thiên nhiên Thế giới Vịnh Hạ Long đã bộc lộ nhiều bất cập.
Bụi hàng rời (quặng, dăm gỗ) và nước thải công nghiệp trực tiếp đe dọa hệ sinh thái vịnh. Những khối cần cẩu khổng lồ và tàu tải trọng lớn vô tình tạo nên một "bức tường" ngăn cách không gian du lịch cao cấp...
Theo tìm hiểu của PV, ngày 31/12, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Ninh tổ chức Hội nghị nghe và cho ý kiến về triển khai nghiên cứu quy hoạch, định hướng phát triển một số dự án hạ tầng trọng điểm và một số nội dung quan trọng khác. Trong đó có nội dung định hướng bố trí công năng, phương án khai thác cảng Cái Lân trong quy hoạch hệ thống cảng biển của tỉnh gắn với định hướng phát triển cảng Con Ong - Hòn Nét.
Tại Hội nghị, sau khi nghe báo cáo, Bí thư tỉnh ủy Quảng Ninh Quản Minh Cường khẳng định, đây đều là những dự án có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của tỉnh. Đồng chí đề nghị Đảng ủy UBND tỉnh triển khai nghiên cứu tiền khả thi, báo cáo về Ban Thường vụ Tỉnh ủy đối với việc triển khai cảng biển, thực hiện chuyển đổi công năng của cảng Cái Lân thành cảng du lịch; cảng Con Ong – Hòn Nét định hướng phát triển cảng tổng hợp và tổ chức triển khai công tác nghiên cứu chuẩn bị đầu tư.
Quảng Ninh cũng đang nghiên cứu, định hướng chuyển Trung tâm hành chính của tỉnh về khu vực ven vịnh Cửa Lục, thuộc xã Thống Nhất, qua đó hình thành thêm một cực tăng trưởng mới, gắn với trục hạ tầng chiến lược đang được nghiên cứu đầu tư đồng bộ, tạo động lực cho phát triển kinh tế - đô thị của tỉnh trong dài hạn.
Theo đó, vịnh Cửa Lục được xác định là trung tâm kết nối phát triển theo hướng đa cực, hài hòa giữa Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long và vùng núi phía Bắc của khu vực Hạ Long. Không gian ven vịnh được định hướng mở rộng đô thị về phía Bắc, đồng thời kiểm soát chặt chẽ quá trình phát triển nhằm tạo dựng cảnh quan tổng thể, bền vững.
Hiện khu vực xung quanh vịnh Cửa Lục còn tồn tại nhiều cơ sở công nghiệp thuộc diện phải di dời. Trong đó, hai nhà máy xi măng Hạ Long và Thăng Long với hệ thống băng tải dài hàng km vươn ra giữa vịnh đã được tỉnh xác định chủ trương di dời trước năm 2030.
Theo các định hướng quy hoạch đã được công bố, Quảng Ninh cũng nhấn mạnh yêu cầu quản lý chặt chẽ không gian mặt nước để bố trí luồng đường thủy, khu neo đậu tàu thuyền, khu vui chơi giải trí trên mặt nước; đồng thời bảo đảm hệ sinh thái dưới nước phát triển bền vững, bảo vệ và mở rộng rừng ngập mặn theo hướng hình thành các công viên sinh thái ngập nước.
Trong đó, cảng Cái Lân hiện là cảng nước sâu nằm trong vịnh Cửa Lục, trên địa bàn phường Bãi Cháy, có độ sâu luồng khoảng âm 10m, hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, khả năng tiếp nhận tàu trọng tải từ 1 đến 5 vạn tấn, với công suất xếp dỡ ước đạt 5–8 triệu tấn mỗi năm.
Cảng có 7 bến, trong đó bao gồm các bến của Công ty CP Cảng Quảng Ninh và Cảng Container quốc tế Cái Lân thuộc một liên doanh quốc tế. Các đơn vị này đã đầu tư lớn vào hệ thống cầu cảng, kho bãi, thiết bị cẩu và hạ tầng phục vụ bốc dỡ hàng hóa.
Theo ý kiến của một số chuyên gia lĩnh vực du lịch chia sẻ, việc nghiên cứu di dời cảng hàng hóa Cái Lân sang các khu vực như Nam Tiền Phong, Đầm Nhà Mạc (Quảng Yên) hay Con Ong - Hòn Nét (Cẩm Phả) là một chiến lược "nhất cử lưỡng tiện" của Quảng Ninh. Khi không gian được giải phóng, Cái Lân sẽ khoác lên mình diện mạo mới: Thay vì đón tàu container, Cái Lân sẽ là nơi neo đậu của những siêu du thuyền (yacht) triệu đô và các tàu khách du lịch quốc tế (cruise) hạng sang; Biến khu vực cảng cũ thành những "phố cảng" sầm uất với các lễ hội, triển lãm nghệ thuật và ẩm thực biển, kéo dài thời gian lưu trú của du khách.
Tất nhiên, việc "thay máu" một thương cảng lâu đời không phải chuyện ngày một ngày hai. Bài toán về giải quyết việc làm cho hàng ngàn lao động cảng, chi phí di dời hạ tầng và thu hút nhà đầu tư chiến lược là những nút thắt cần tháo gỡ. Tuy nhiên, nhìn vào sự thành công của các thành phố cảng trên thế giới như Sydney (Australia) hay Barcelona (Tây Ban Nha). Quảng Ninh hoàn toàn có thể nghiên cứu để chuyển đổi công năng của cảng công nghiệp Cái Lân thành không gian văn hóa - du lịch, từ bỏ những lợi ích ngắn hạn từ phí cảng biển để đổi lấy một tương lai bền vững hơn, nơi Vịnh Hạ Long thực sự là một di sản xanh, sạch và đẳng cấp trong mắt bạn bè quốc tế.
Triều Dương