Cá chạch sụn đang tạo nên cuộc cách mạng thu nhập tại các vùng nông thôn Ninh Bình. Với chu kỳ nuôi ngắn, giá trị thương phẩm cao và quy trình quản trị hiện đại, mô hình này không chỉ dừng lại ở mục tiêu xóa nghèo mà còn định hình nên một hệ sinh thái nông nghiệp hàng hóa bền vững, mang lại giá trị kinh tế đột phá cho bà con nông dân.
Mô hình nuôi cá chạch sụn của ông Nguyễn Văn Bình xóm 7 xã Kim Sơn
Hiệu quả kinh tế vượt trội
Trong quá trình tái cơ cấu nông nghiệp, Ninh Bình đã tích cực tìm kiếm những đối tượng nuôi có giá trị kinh tế cao để thay thế các mô hình truyền thống kém hiệu quả. Cá chạch sụn – loài thủy sản có tốc độ sinh trưởng nhanh và giá trị thương phẩm cao – nhanh chóng trở thành lựa chọn tiềm năng.
Khác với chạch bùn bản địa thường nhỏ và chậm lớn, chạch sụn có khả năng tăng trưởng nhanh, thích nghi tốt với điều kiện nuôi thâm canh. Tại các xã như Kim Sơn, Yên Mô nơi có truyền thống nuôi trồng thủy sản, nhiều hộ dân đã mạnh dạn chuyển đổi diện tích nuôi sang giống chạch này. Không chỉ thay đổi đối tượng nuôi, người dân còn từng bước thay đổi tư duy sản xuất, chủ động ứng dụng kỹ thuật và quản lý môi trường nuôi thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào tự nhiên.
Thực tế cho thấy, trên cùng một đơn vị diện tích, nuôi chạch sụn cho thu nhập cao hơn nhiều so với trồng lúa hoặc nuôi các loài cá truyền thống như trắm, chép hay trôi. Một sào Bắc Bộ (khoảng 360 m²) nếu được đầu tư đúng kỹ thuật có thể cho sản lượng từ 1,5–2 tấn cá thương phẩm mỗi lứa.
Lợi thế lớn của mô hình này là thời gian nuôi ngắn, chỉ khoảng 3–4 tháng/lứa. Nhờ vậy, người nuôi có thể thực hiện 2–3 vụ mỗi năm, giúp vốn quay vòng nhanh và giảm rủi ro. Sau khi trừ chi phí con giống, thức ăn và nhân công, mỗi hecta nuôi chạch sụn có thể mang lại lợi nhuận từ 500–700 triệu đồng mỗi năm – mức thu nhập cao so với nhiều mô hình sản xuất nông nghiệp hiện nay.
Chìa khóa công nghệ và hành trình vươn tầm chuỗi giá trị
Để đạt được năng suất và hiệu quả kinh tế cao, yếu tố quyết định chính là quy trình kỹ thuật nuôi nghiêm ngặt. Nhiều hộ nuôi tại Ninh Bình đã tiếp cận các mô hình nuôi thâm canh hiện đại, hướng tới các tiêu chuẩn sản xuất như VietGAP hoặc GlobalGAP.
Sau khi trừ chi phí con giống, thức ăn và nhân công, mỗi hecta nuôi chạch sụn có thể mang lại lợi nhuận từ 500–700 triệu đồng mỗi năm
Thay vì nuôi trong ao đất truyền thống, nhiều trang trại lựa chọn ao lót bạt hoặc bể xi măng. Phương pháp này giúp kiểm soát môi trường nước tốt hơn, hạn chế tình trạng cá đào hang gây thất thoát, đồng thời thuận lợi cho việc quản lý và thu hoạch.
Bên cạnh đó, quản lý môi trường nước được coi là yếu tố then chốt. Việc sử dụng kháng sinh và hóa chất đã dần được thay thế bằng các chế phẩm sinh học thân thiện với môi trường. Các vi sinh vật có lợi giúp phân hủy chất hữu cơ, làm sạch đáy ao và tăng sức đề kháng tự nhiên cho cá. Kết hợp với hệ thống sục khí duy trì hàm lượng oxy hòa tan ổn định, cá chạch sụn có thể phát triển tốt ngay cả trong điều kiện nuôi mật độ cao, đảm bảo chất lượng thịt thơm và săn chắc.
Không chỉ dừng lại ở khâu nuôi trồng, ngành nông nghiệp Ninh Bình còn định hướng xây dựng chuỗi liên kết giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ. Nhiều hợp tác xã nuôi chạch sụn được thành lập, giúp các hộ dân liên kết trong sản xuất, chia sẻ kỹ thuật và nâng cao sức mạnh đàm phán với thị trường.
Thông qua chương trình OCOP, sản phẩm cá chạch sụn Ninh Bình đang từng bước xây dựng thương hiệu riêng. Ngoài tiêu thụ cá tươi tại các thị trường lớn như Hà Nội và Hải Phòng, một số cơ sở đã đầu tư chế biến sâu với các sản phẩm như cá chạch kho niêu, cá chạch sấy khô hoặc đóng gói hút chân không. Những sản phẩm này không chỉ nâng cao giá trị gia tăng mà còn kéo dài thời gian bảo quản, tạo điều kiện đưa sản phẩm vào hệ thống siêu thị và thị trường rộng lớn hơn.
Về lâu dài, việc hướng tới xuất khẩu sang các thị trường như Nhật Bản hay Hàn Quốc – nơi cá chạch được ví như “nhân sâm nước” – đang mở ra triển vọng phát triển bền vững cho ngành nuôi trồng thủy sản và người nông dân Ninh Bình.
Hà Khải