Chung tay gìn giữ đa dạng sinh học toàn cầu

Trái đất hiện là mái nhà chung của khoảng 8 triệu loài sinh vật, trong đó có hơn 1 triệu loài đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng do tác động của con người. Săn bắt trái phép, buôn bán động vật hoang dã, phá rừng, biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường đã khiến nhiều quần thể suy giảm nghiêm trọng. Những hình ảnh tê giác bị cưa sừng, voi bị giết lấy ngà hay rùa biển mắc kẹt trong rác thải nhựa không còn xa lạ, nhưng vẫn đủ sức lay động lương tri nhân loại.

Ngày 3/3 hằng năm là dịp để các quốc gia, tổ chức và cá nhân nâng cao nhận thức về giá trị to lớn của động vật hoang dã đối với hệ sinh thái và đời sống con người. Động vật hoang dã không chỉ có giá trị sinh học mà còn mang ý nghĩa văn hóa, kinh tế và tinh thần. Chúng góp phần duy trì cân bằng sinh thái, thụ phấn cho cây trồng, kiểm soát sâu bệnh và bảo đảm nguồn gen quý giá cho nghiên cứu khoa học.

Công ước CITES – một trong những hiệp định quốc tế quan trọng nhất về bảo tồn – hiện có sự tham gia của hơn 180 quốc gia. Công ước này điều chỉnh việc buôn bán quốc tế các loài động, thực vật hoang dã nhằm bảo đảm rằng hoạt động thương mại không đẩy các loài đến bờ vực tuyệt chủng. Tuy nhiên, việc thực thi vẫn còn nhiều thách thức do lợi nhuận từ buôn bán trái phép động vật hoang dã rất lớn, đứng trong nhóm các loại tội phạm xuyên quốc gia sinh lợi cao nhất.

Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có tính đa dạng sinh học cao trên thế giới, với nhiều hệ sinh thái phong phú từ rừng nhiệt đới, núi đá vôi đến vùng đất ngập nước và biển đảo. Những loài quý hiếm như sao la, voọc chà vá chân nâu, rùa Hoàn Kiếm… là niềm tự hào nhưng cũng là trách nhiệm nặng nề trong công tác bảo tồn. Những năm gần đây, Việt Nam đã tăng cường hoàn thiện khung pháp lý, xử lý nghiêm các hành vi săn bắt, vận chuyển, buôn bán động vật hoang dã trái phép. Nhiều chiến dịch truyền thông cũng được triển khai nhằm thay đổi hành vi tiêu dùng, đặc biệt là thói quen sử dụng sản phẩm từ động vật hoang dã.

Tuy nhiên, bảo vệ động vật hoang dã không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan chức năng. Mỗi cá nhân đều có thể góp phần bằng những hành động cụ thể như không tiêu thụ sản phẩm từ động vật hoang dã, không nuôi nhốt trái phép, không chia sẻ hay cổ xúy cho các nội dung quảng bá săn bắt trên mạng xã hội. Giáo dục ý thức bảo tồn cho thế hệ trẻ cũng là giải pháp lâu dài, giúp hình thành thái độ tôn trọng thiên nhiên ngay từ nhỏ.

Biến đổi khí hậu là một thách thức mới nổi nhưng ngày càng nghiêm trọng đối với động vật hoang dã. Sự gia tăng nhiệt độ toàn cầu làm thay đổi môi trường sống, khiến nhiều loài phải di cư hoặc đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng. Băng tan ở hai cực đe dọa gấu trắng Bắc Cực; san hô bị tẩy trắng do nước biển ấm lên; rừng bị cháy với tần suất dày hơn. Những biến động này cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa bảo vệ động vật hoang dã và nỗ lực ứng phó với biến đổi khí hậu.

Ngày Thế giới Bảo vệ Động vật Hoang dã cũng nhấn mạnh vai trò của cộng đồng địa phương trong công tác bảo tồn. Khi người dân sống gần rừng, biển được hưởng lợi từ du lịch sinh thái bền vững, họ sẽ trở thành lực lượng bảo vệ tích cực thay vì tham gia khai thác trái phép. Mô hình đồng quản lý tài nguyên thiên nhiên, kết hợp giữa bảo tồn và sinh kế bền vững, đang được nhiều quốc gia áp dụng hiệu quả.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, bảo vệ động vật hoang dã còn gắn liền với vấn đề sức khỏe cộng đồng. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng việc buôn bán và tiêu thụ động vật hoang dã làm gia tăng nguy cơ lây truyền bệnh từ động vật sang người. Đại dịch COVID-19 là lời cảnh báo mạnh mẽ về sự cần thiết phải tôn trọng ranh giới tự nhiên và giảm thiểu các hoạt động khai thác, xâm lấn môi trường sống của các loài.

Thông điệp của Ngày 3/3 mỗi năm thường xoay quanh các chủ đề cụ thể như “Phục hồi các loài chủ chốt để khôi phục hệ sinh thái” hay “Đầu tư cho con người và hành tinh”. Dù chủ đề thay đổi, tinh thần chung vẫn là khẳng định rằng bảo tồn động vật hoang dã chính là bảo vệ tương lai của chính chúng ta. Thiên nhiên không phải nguồn tài nguyên vô tận để khai thác, mà là hệ thống sống cần được gìn giữ, tái tạo và tôn trọng.

Một thế giới giàu đa dạng sinh học sẽ mang lại sự ổn định và thịnh vượng lâu dài. Ngược lại, sự mất mát của một loài có thể kéo theo những hệ lụy dây chuyền khó lường đối với toàn bộ hệ sinh/. thái. Vì vậy, Ngày Thế giới Bảo vệ Động vật Hoang dã không chỉ là dịp nâng cao nhận thức, mà còn là lời cam kết hành động: hành động từ chính sách quốc gia đến lựa chọn tiêu dùng hằng ngày; từ những chiến dịch quốc tế đến việc trồng thêm một cây xanh, giảm sử dụng nhựa dùng một lần.

Bảo vệ động vật hoang dã là bảo vệ sự cân bằng của trái đất – ngôi nhà chung của nhân loại. Mỗi tiếng nói, mỗi hành động tích cực hôm nay sẽ góp phần gìn giữ tiếng hót của chim rừng, bước chân của thú quý và nhịp thở của đại dương cho các thế hệ mai sau. Ngày 3/3 vì thế không chỉ nhắc nhớ về trách nhiệm, mà còn thắp lên hy vọng về một tương lai nơi con người và thiên nhiên chung sống hài hòa, bền vững./.

Hà Phương Thiện