Sức ép tiêu chuẩn mới từ chuỗi cung ứng toàn cầu với doanh nghiệp Việt

Năm 2025 khép lại với dấu mốc đáng chú ý khi dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) giải ngân tại Việt Nam đạt hơn 23 tỷ USD - mức cao nhất từ trước đến nay. Con số này tiếp tục củng cố vị thế của Việt Nam như một điểm đến quan trọng trong mạng lưới sản xuất và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tuy nhiên, bước sang năm 2026, bối cảnh cạnh tranh đã thay đổi đáng kể khi các tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu phát triển bền vững ngày càng khắt khe, buộc doanh nghiệp trong nước phải thích ứng nhanh hơn nếu muốn giữ chỗ trong chuỗi giá trị quốc tế.

Trong nhiều năm, lợi thế về chi phí nhân công thấp cùng các chính sách ưu đãi đầu tư từng giúp Việt Nam thu hút nhiều tập đoàn đa quốc gia. Nhưng hiện nay, các yếu tố này không còn là “tấm vé” đảm bảo cho sự tham gia sâu vào chuỗi cung ứng.

Các đối tác toàn cầu ngày càng chú trọng những tiêu chuẩn cao hơn, đặc biệt là các yêu cầu liên quan đến ESG - bộ tiêu chí về môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp. Điều này khiến các doanh nghiệp Việt không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào mô hình gia công truyền thống, mà phải chuyển sang cung cấp những giá trị toàn diện hơn.

Thực tế cho thấy số lượng doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ tại Việt Nam đã tăng lên đáng kể, đạt gần 6.000 doanh nghiệp vào cuối năm 2025. Dù vậy, phần lớn trong số này vẫn chủ yếu đảm nhận các khâu gia công đơn giản, giá trị gia tăng thấp. Trong khi đó, các tập đoàn đa quốc gia đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo hướng tinh gọn, thông minh và tích hợp công nghệ cao. Điều này đòi hỏi nhà cung ứng không chỉ bán sản phẩm đơn lẻ mà phải mang đến những giải pháp tổng thể, thậm chí tham gia vào quá trình thiết kế, cải tiến sản phẩm cùng đối tác.

Theo bà Trần Thị Thu Trang, Chủ tịch Hiệp hội Điện tử Việt Nam, cách tiếp cận của doanh nghiệp cần thay đổi từ việc chỉ tập trung vào sản phẩm sang tìm hiểu sâu nhu cầu thực sự của khách hàng. Doanh nghiệp cần đặt câu hỏi khách hàng đang gặp khó khăn gì, mong muốn điều gì và làm thế nào để đáp ứng hoặc thậm chí vượt qua kỳ vọng đó. Khi doanh nghiệp biết kết hợp giữa sản phẩm, dịch vụ và tri thức tích lũy trong quá trình sản xuất, họ có thể tạo ra những giải pháp mang giá trị cao hơn.

Bà Trang cũng cho rằng việc “bán trí tuệ”, tức là bán năng lực sáng tạo, kinh nghiệm và văn hóa doanh nghiệp, chính là chìa khóa giúp doanh nghiệp Việt nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Từ góc độ doanh nghiệp, nhiều đơn vị cũng đang chủ động điều chỉnh chiến lược để thích nghi với bối cảnh mới. Ông Nguyễn Chí Vương, Giám đốc kinh doanh Công ty Cổ phần Dầu nhớt và Hóa chất miền Nam, cho biết doanh nghiệp đang tập trung mở rộng mạng lưới khách hàng, đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng cường kết nối với các mắt xích trong chuỗi cung ứng. Việc cải thiện năng lực sản xuất và đảm bảo tiêu chuẩn quốc tế được xem là yếu tố then chốt để tiếp cận những thị trường khó tính.

Dù vậy, nỗ lực từ phía doanh nghiệp vẫn chưa đủ nếu thiếu những điều kiện hỗ trợ từ môi trường chính sách. Nhiều chuyên gia nhận định các rào cản liên quan đến thủ tục đất đai, khả năng tiếp cận nguồn vốn xanh hay sự thiếu kết nối thông tin giữa bên mua và bên bán vẫn đang gây khó khăn cho doanh nghiệp nội địa. Những “điểm nghẽn” này có thể khiến dòng vốn FDI không lan tỏa sâu vào nền sản xuất trong nước, mà chủ yếu tập trung trong khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Trong bối cảnh đó, vai trò điều phối và kiến tạo của cơ quan quản lý trở nên đặc biệt quan trọng. Ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho rằng cần theo dõi sát sao hoạt động của doanh nghiệp trong các lĩnh vực sản xuất, đầu tư và thương mại để kịp thời phát hiện những vướng mắc cản trở quá trình kinh doanh. Khi những vấn đề này được nhận diện sớm và phản ánh tới các cơ quan quản lý, việc điều chỉnh chính sách hoặc ban hành giải pháp hỗ trợ sẽ nhanh chóng hơn, qua đó tạo động lực thúc đẩy hoạt động đầu tư và sản xuất.

Nhiều chuyên gia dự báo giai đoạn 2026 - 2030 sẽ là thời điểm quan trọng để ngành công nghiệp chế tạo Việt Nam bứt phá. Tuy nhiên, cơ hội này chỉ có thể trở thành hiện thực khi doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực quản trị và đổi mới sáng tạo, đồng thời nhận được sự hỗ trợ kịp thời từ hệ thống chính sách. Sự phối hợp giữa tư duy kinh doanh hiện đại và môi trường pháp lý linh hoạt sẽ là nền tảng giúp doanh nghiệp Việt chuyển từ vai trò gia công sang vị thế đối tác chiến lược trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Nếu tận dụng tốt giai đoạn chuyển mình của chuỗi cung ứng thế giới, doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể nâng cao năng lực cạnh tranh, từng bước khẳng định vai trò quan trọng hơn trong hệ sinh thái sản xuất quốc tế.

Trần Huyền