Lễ hội làng Sủi – Dấu ấn linh thiêng của vùng đất khoa bảng

Trong không gian cổ kính của cụm di tích đình – đền – chùa Sủi, mỗi mùa hội về không chỉ là dịp tưởng nhớ công đức Nguyên Phi Ỷ Lan và tướng quân Đào Liên Hoa, mà còn là hành trình trở về với cội nguồn văn hóa, nơi tinh thần “trung – hiếu – nghĩa – học” được kết tinh và lan tỏa.

(Ảnh do BTC cung cấp)

Không gian thiêng – nơi lịch sử lắng đọng

Làng Sủi xưa, nay là Phú Thụy từ lâu nổi danh là “đất học”. Trong khoảng thế kỷ XVIII, nơi đây đã có tới 10 vị đỗ đại khoa, được lưu danh trên bia đá Văn Miếu Quốc Tử Giám. Dân gian từng ca tụng:

“Chung linh đất Sủi ai bì,

Thượng thư một ngõ, bốn vì hiển vinh.”

Trong dòng chảy lịch sử ấy, nổi bật có danh nhân Cao Bá Quát – nhà thơ lớn, người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Mỹ Lương; cùng nhiều bậc hiền tài như Nguyễn Huy Lượng – từng giữ chức Hữu Thị lang Bộ Hộ.

(Ảnh do BTC cung cấp)

Không gian văn hóa của làng được kết tụ trong cụm di tích đình – đền – chùa làng Sủi (Phú Thụy), đã được Bộ Văn hóa (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng di tích cấp quốc gia từ năm 1989. Khu di tích hôm nay, sau những lần tu bổ và hoàn thiện, vẫn giữ nguyên vẻ uy nghiêm, thanh tịnh của một vùng đất linh thiêng. Đây không chỉ là nơi thờ tự các bậc tiền nhân mà còn là “ký ức sống” của cộng đồng.

Đình Sủi thờ tướng quân Đào Liên Hoa – người đã có công phò tá Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân, mở nền độc lập tự chủ. Đền là nơi tôn thờ Nguyên Phi Ỷ Lan – bậc mẫu nghi, người phụ nữ kiệt xuất của triều Lý, bà là biểu tượng của trí tuệ, đức độ và lòng nhân ái. Chùa Sủi (Đại Dương tự) gắn với truyền tích bà Nguyên Phi Ỷ Lan đã về đây làm lễ cầu tự năm 1066 và sau đó sinh ra được Thái tử Càn Tự, tức vua Lý Nhân Tông một trong những vị vua anh minh trong lịch sử dân tộc do đó bà đã cho xây lại chùa này gọi là Sùng Phúc tự.

Không gian ấy vì thế không chỉ linh thiêng bởi kiến trúc cổ kính, mà còn bởi chiều sâu lịch sử và những lớp trầm tích văn hóa đã tích tụ qua gần một thiên niên kỷ.

Lễ hội – nơi hòa quyện tín ngưỡng và đời sống

Lễ hội làng Sủi diễn ra trong ba ngày, từ ngày 1 đến 3 tháng 3 âm lịch mỗi ngày mang một sắc thái riêng, hòa quyện giữa phần lễ trang nghiêm và phần hội sôi động. Mỗi nghi lễ, mỗi bước rước, mỗi lời tế đều là sự tái hiện những chuẩn mực đạo lý truyền thống của người Việt.

(Ảnh do BTC cung cấp)

Ngày 1 (1/3 âm lịch tức ngày 17/04/2026) mở đầu bằng các hoạt động thể thao như cầu lông, cờ tướng – tạo không khí giao lưu, gắn kết cộng đồng. Các bậc cao niên thực hiện nghi lễ tại đình, đền, chùa và khu nhà văn bia tưởng niệm danh nhân Cao Bá Quát, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”. Ngoài ra còn có hoạt động trải nghiệm in ấn Mộc Bản Kinh cổ thuộc trung tâm Tư Liệu Phật Giáo Chùa Sủi, và Ông Đồ cho chữ ngày Hội.

Ngày 2 (2/3 âm lịch tức ngày 18/04/2026) tiếp tục với các hoạt động thi đấu bóng chuyền hơi, trò chơi dân gian truyền thống, đọc và tìm hiểu “Tuyên văn Mục Lục” – một hình thức diễn xướng độc đáo ca ngợi cảnh sắc, truyền thống và sự trù phú của làng. Nghi lễ dâng hương tại đền thờ Nguyên Phi Ỷ Lan cùng chương trình văn nghệ quần chúng buổi tối đã tạo nên không gian sinh hoạt văn hóa đậm đà bản sắc.

Ngày 3 (3/3 âm lịch tức ngày 19/04/2026) – chính hội là điểm nhấn thiêng liêng và rực rỡ nhất. Buổi sáng diễn ra lễ rước kiệu long trọng, thỉnh Quán Thế Âm Bồ Tát và Nguyên Phi Ỷ Lan du hành quanh làng, ban phúc cho dân chúng. Đoàn rước được tổ chức quy củ với đầy đủ nghi trượng: cờ, trống, chiêng, kiệu, cùng đội hình nam thanh niên khỏe mạnh và thiếu niên trong vai chánh sứ, phó sứ, tất cả trong trang phục truyền thống rực rỡ.

Sau khi kiệu an vị, các đội tế nam – nữ tiến hành nghi lễ tế Thánh tại đình và đền, tái hiện những nghi thức cổ truyền trang nghiêm, giàu tính biểu tượng.

(Ảnh do BTC cung cấp)

Nghi lễ rước kiệu trong ngày chính hội không đơn thuần là một cuộc di chuyển linh vật, mà là biểu tượng của sự kết nối giữa con người với thần linh, giữa quá khứ với hiện tại. Khi kiệu thánh đi qua từng nẻo đường, đó cũng là lúc phúc lành được lan tỏa, niềm tin được củng cố, và cộng đồng được gắn kết trong một mạch nguồn tâm linh chung.

(Ảnh do BTC cung cấp)

Nếu lễ hội là phần hồn của làng Sủi, thì truyền thống khoa bảng chính là cốt cách làm nên bản sắc của vùng đất này. Chính truyền thống ấy đã tạo nên một không gian văn hóa đặc biệt, nơi lễ hội không chỉ là vui chơi mà còn là dịp tôn vinh tri thức, khuyến học, khuyến tài. Những hoạt động như đọc “Tuyên văn Mục Lục”, vinh danh con em đỗ đạt… không chỉ mang tính nghi thức mà còn là cách cộng đồng nuôi dưỡng khát vọng học hành, gìn giữ mạch nguồn hiếu học qua các thế hệ.

Lễ “Bông Sòng” – nét độc đáo riêng có

Điểm đặc sắc nhất của lễ hội là nghi thức “Bông Sòng” diễn ra vào buổi chiều ngày chính hội. Đây là nghi lễ chỉ có ở làng Sủi, mang đậm màu sắc huyền tích và tinh thần nhân văn.

Theo thần phả, “Bông” là Nguyễn Bông – một thái giám theo hầu Nguyên Phi Ỷ Lan; “Sòng” mang nghĩa ngay thẳng, công bằng. Lễ “Bông Sòng” chính là sự tái hiện hành trình giải oan, tôn vinh lẽ công chính. Trong nghi lễ, từ 10 đến 20 thanh niên mặc áo dài, đội khăn xếp, mang theo trầu cau, rượu, vừa đi cà kheo vừa hô “Sòng Bông Sòng” từ trong làng ra miếu ông Bông. Âm thanh trống nhỏ (trống ca trù) điểm nhịp cho đoàn rước tạo nên không khí vừa linh thiêng vừa sống động. Khi trở về đình, đoàn tiếp tục múa hát, chúc rượu trong tiếng hô vang kéo dài hơn một giờ, khép lại bằng lễ tế hạ hội.

Chính nét độc đáo này đã làm nên sức hấp dẫn riêng biệt của lễ hội làng Sủi, góp phần làm phong phú kho tàng lễ hội truyền thống Việt Nam.

(Ảnh do BTC cung cấp)

Lan tỏa giá trị văn hóa trong đời sống đương đại

Khép lại chuỗi nghi lễ là hoạt động thả hoa đăng – “Hoa Đăng Quảng Chiếu”, một hình ảnh đẹp và giàu tính biểu tượng. Trong không gian linh thiêng hình ảnh ấy gửi gắm ước nguyện bình an, hạnh phúc và tương lai tương sáng của người dân nơi đây. Ánh sáng lung linh từ những ngọn đèn hoa đăng không chỉ soi tỏ không gian tâm linh mà còn biểu tượng cho truyền thống văn hiến được tiếp nối qua các thế hệ.

(Ảnh do BTC cung cấp)

Ngày nay, trong nhịp sống hiện đại, giữa quá trình đô thị hóa, lễ hội làng Sủi (Phú Thụy) vẫn giữ được nét thanh tịnh, uy nghiêm của một không gian văn hóa cổ. Đồng thời, lễ hội cũng trở thành điểm hẹn văn hóa, nơi kết nối cộng đồng, giáo dục truyền thống và khơi dậy niềm tự hào về một vùng đất khoa bảng. Đây không chỉ là di sản văn hóa, mà còn là điểm tựa tinh thần, giúp con người tìm lại sự cân bằng, hướng về những giá trị bền vững. Lễ hội ấy không chỉ để tưởng nhớ quá khứ, mà còn để nuôi dưỡng hiện tại và định hướng tương lai. Bởi trong từng nghi lễ, từng câu chuyện, từng bước chân rước kiệu… đều ẩn chứa một thông điệp: muốn đi xa, con người phải biết mình đến từ đâu hay dù đi đâu con người phải luôn nhớ về cội nguồn.

Giữa lòng Hà Nội đang đổi thay từng ngày, làng Sủi vẫn như một “trầm tích văn hóa”, nơi quá khứ và hiện tại giao hòa. Và lễ hội không chỉ là một sự kiện, mà còn là lời nhắc nhở về cội nguồn, về đạo lý và về giá trị bền vững của tri thức – điều đã làm nên cốt cách của vùng đất “chung linh” suốt bao đời. Và chính nơi đây đã và đang lặng lẽ gìn giữ ngọn lửa ấy, để từ một làng quê ven đô, ánh sáng của truyền thống vẫn lan tỏa, bền bỉ và thiêng liêng qua bao thế hệ.

Phương Diệp