Trước kỳ bầu cử khóa XVI, nhiều cử tri thắc mắc về việc bầu thay khi bận hoặc ốm. Pháp luật quy định cử tri phải tự mình bỏ phiếu, không được nhờ người khác. Tuy nhiên, nhà nước có các cơ chế hỗ trợ linh hoạt để đảm bảo quyền lợi cho người bệnh tật, già yếu hoặc khuyết tật vẫn có thể thực hiện quyền công dân.
Ảnh minh họa được tạo bởi AI
Bỏ phiếu là quyền trực tiếp của mỗi cử tri
Càng gần ngày bầu cử, những câu hỏi liên quan đến cách thức thực hiện quyền công dân tại điểm bỏ phiếu lại được nhiều người quan tâm. Một trong những băn khoăn phổ biến là liệu cử tri có thể nhờ người thân hoặc người quen đi bầu cử thay trong trường hợp không thể trực tiếp đến điểm bỏ phiếu.
Theo quy định tại Điều 69 của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2025, nguyên tắc cơ bản của hoạt động bầu cử là mỗi cử tri phải trực tiếp thực hiện quyền bỏ phiếu của mình. Pháp luật không cho phép việc nhờ người khác đi bầu cử thay.
Mỗi cử tri chỉ được nhận một phiếu bầu đại biểu Quốc hội và một phiếu bầu đại biểu Hội đồng nhân dân tương ứng với từng cấp. Khi đến điểm bỏ phiếu, cử tri cần xuất trình thẻ cử tri để nhận phiếu và thực hiện việc bầu cử theo đúng quy trình.
Việc ghi phiếu được tiến hành trong khu vực riêng để bảo đảm nguyên tắc bỏ phiếu kín. Nội dung phiếu bầu phải được giữ bí mật, không ai được phép xem hoặc can thiệp, kể cả thành viên của Tổ bầu cử. Trường hợp cử tri viết sai hoặc làm hỏng phiếu bầu, họ có thể đề nghị đổi phiếu khác để thực hiện lại.
Sau khi hoàn thành việc bỏ phiếu, Tổ bầu cử sẽ đóng dấu “Đã bỏ phiếu” vào thẻ cử tri nhằm xác nhận cử tri đã thực hiện quyền bầu cử của mình. Đồng thời, mọi người tham gia tại điểm bỏ phiếu phải tuân thủ các quy định và nội quy của khu vực bỏ phiếu để bảo đảm trật tự và tính nghiêm túc của cuộc bầu cử.
Như vậy, theo quy định pháp luật, việc bỏ phiếu là quyền chính trị trực tiếp của mỗi công dân và phải do chính cử tri thực hiện. Việc nhờ người khác đi bầu cử thay là không được phép.
Những trường hợp được hỗ trợ khi bỏ phiếu
Dù yêu cầu cử tri trực tiếp thực hiện quyền bầu cử, pháp luật vẫn có những quy định linh hoạt nhằm tạo điều kiện cho các trường hợp đặc biệt.
Đối với những cử tri không thể tự viết phiếu bầu, họ có thể nhờ người khác viết hộ theo đúng ý kiến của mình. Tuy nhiên, người được nhờ viết hộ phải tuyệt đối giữ bí mật nội dung phiếu bầu và cử tri vẫn phải tự mình bỏ phiếu vào hòm phiếu.
Trong trường hợp cử tri khuyết tật không thể tự bỏ phiếu, họ có thể nhờ người khác hỗ trợ đưa phiếu vào hòm phiếu. Việc hỗ trợ này chỉ mang tính kỹ thuật, không được làm thay đổi ý chí lựa chọn của cử tri.
Đối với cử tri già yếu, ốm đau hoặc khuyết tật không thể đến phòng bỏ phiếu, Tổ bầu cử sẽ mang hòm phiếu phụ cùng phiếu bầu đến nơi ở hoặc nơi điều trị để cử tri thực hiện quyền bầu cử. Hình thức này giúp bảo đảm quyền bầu cử của công dân ngay cả khi họ không thể di chuyển đến điểm bỏ phiếu.
Quy định tương tự cũng được áp dụng với cử tri đang bị tạm giam, tạm giữ hoặc đang chấp hành biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc trong trường hợp tại các cơ sở này không tổ chức khu vực bỏ phiếu riêng. Khi đó, Tổ bầu cử sẽ mang hòm phiếu phụ đến các địa điểm này để cử tri nhận phiếu và thực hiện việc bỏ phiếu.
Những quy định trên cho thấy hệ thống pháp luật bầu cử vừa bảo đảm nguyên tắc trực tiếp, bí mật của lá phiếu, vừa tạo điều kiện để mọi công dân đủ điều kiện đều có thể thực hiện quyền bầu cử của mình.
Bảo đảm minh bạch trong vận động bầu cử
Bên cạnh các quy định liên quan đến việc bỏ phiếu, pháp luật cũng đặt ra những giới hạn rõ ràng đối với hoạt động vận động bầu cử nhằm bảo đảm sự công bằng và minh bạch.
Theo Điều 68 của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2025), người ứng cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân không được lợi dụng việc vận động bầu cử để tuyên truyền nội dung trái với Hiến pháp và pháp luật, cũng như không được xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín hoặc quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác.
Pháp luật cũng nghiêm cấm việc lạm dụng chức vụ, quyền hạn để sử dụng các phương tiện thông tin đại chúng phục vụ cho mục đích vận động bầu cử. Bên cạnh đó, ứng cử viên không được lợi dụng hoạt động vận động để kêu gọi tài trợ hoặc quyên góp trong và ngoài nước cho tổ chức hoặc cá nhân mình.
Đặc biệt, mọi hành vi dùng hoặc hứa tặng tiền, tài sản hay các lợi ích vật chất khác nhằm lôi kéo, mua chuộc cử tri đều bị nghiêm cấm.
Những quy định này nhằm bảo đảm quá trình vận động bầu cử diễn ra đúng pháp luật, minh bạch và công bằng, qua đó giữ vững tính dân chủ và sự nghiêm minh của hoạt động bầu cử.
PV