Lục bát Lê Hồng Thiện với chùm thơ cho tuổi thơ

HAI ÔNG TRĂNG

Ông trăng ngồi ở trên cao

Buồn không có bạn nên lao xuống hồ.

Trùng trùng con sóng xô bờ

Ông trăng dưới nước nhấp nhô cái đầu.

Mặt hồ rộng, đáy hồ sâu

Trăng bơi trăng lượn ngắm bầu trời trong.

Ngước lên nhìn xuống bé trông

Một ông trăng méo một ông trăng tròn.

Bài thơ có 8 câu, 4 cặp lục bát tả về hình ảnh “ông trăng”. Mở đầu bài tác giả đã đột ngột đưa ra hình ảnh gây cảm giác mạnh: “Buồn không có bạn nên lao xuống hồ”. Hình ảnh nhảy “lao xuống hồ” là mạo hiểm một cách đúng chất trẻ con. Lẽ thường không phụ huynh nào cổ vũ con cháu cách tắm đó. Song đây là thơ. Thơ viết cho đối tượng thiếu nhi thì điều trước nhất và cần nhất để thuyết phục được bạn đọc tuổi thần tiên là cái tình và hình thơ phải chân thật, hồn nhiên. Có chân thật mới trong sáng, có hồn nhiên hình ảnh mới đẹp, ý mới thoát.

Nhà thơ Lê Hồng Thiện

Và điểm nhấn cho cảnh và tình của bài thơ ở chuỗi hình ảnh tiếp hiện theo: “Mặt hồ rộng, đáy hồ sâu”, và “trùng trùng sóng”. Thật táo bạo, mạo hiểm! Biết vậy, sao tác giả vẫn tạo cả chuỗi hình ảnh đó? Là vì hình ảnh kia đã được gài sẵn điểm neo đậu vững chắc trong kết hậu này: “Trăng bơi trăng lượn ngắm bầu trời trong”.

Trẻ con ưa mạo hiểm. Mạo hiểm là tiên đề của khám phá, phát hiện. Nhân vật “bé” trong hoàn cảnh thơ này đã phát hiện ra sự đồng hiện khác thường là bầu trời đêm đó có những “hai ông trăng”, một tròn một méo. Hóa ra đây là một cuộc chơi tìm bạn, chơi tình cảm, tâm lý, chứ không đơn giản là cách tạo hình mạo hiểm để câu view thường thấy ở các anh chị lớn tuổi chơi facebook. Cái hay trong cách “hoàn đồng” cho con chữ và cảm xúc trong thơ thiếu nhi của lão thi nhân Lê Hồng Thiện, chính là ở cách tìm tứ tạo hình này.

TRĂNG CỦA MỖI NGƯỜI

Vầng trăng đầu tháng

Mẹ bảo trăng như lưỡi liềm

Ông rằng: trăng tựa con thuyền cong mui

Bà nhìn: như hạt cau phơi

Cháu cười quả chuối vàng tươi ngoài vườn

Bố nhớ khi vượt Trường Sơn

Trăng như cánh võng chập chờn trong mây

Trăng của mỗi người mê say

Mắt ai cũng lóng lánh đầy ánh trăng.

Trăng của mỗi người đưa ra một khám phá đa hình sắc về trăng, qua các góc nhìn khác nhau tùy lứa tuổi, hoàn cảnh, công việc... Trăng của người mẹ quê xoay vần cùng nắng mưa mùa vụ, được thấy trăng mang dáng “lưỡi liềm”; Trăng của người ông, với bản tính, sứ mệnh “xuống đông đông tạnh, lên đoài đoài tan” lại mang dáng “con thuyền”; đặc biệt thú vị, Trăng của người bà và cháu trong hình dung đơn sơ với hình ảnh “miếng cau, quả chuối”. Đến góc nhìn trăng của người đàn ông thứ hai, người bố, thì như “cánh võng” mắc trong rừng Trường Sơn thời chiến tranh. 

Trăng xuất hiện trong bài thơ với đủ các cung bậc, đa hình sắc, hương vị, dù thời thanh bình hay loạn lạc thì vầng trăng trong mắt bé vẫn mê say, lóng lánh. Trong lành, gần gụi và tin yêu biết bao! Thưa, chỉ tâm hồn trẻ thơ trong gia cảnh yên ấm, hạnh phúc mới có con mắt nhìn Trăng như thế! Thơ ấy, qua tình thấy cảnh, qua cảnh - tình thấy thấp thoáng cả thời gian quá khứ hội về. 

Thủ pháp nghệ thuật đồng hiện vốn không mới lạ trong thơ thiếu nhi, song với thơ Lê Hồng Thiện qua hai bài thơ về Trăng trên, và khảo sát qua những tác phẩm khác, cho thấy tác giả công phu tìm tòi sáng tạo và đã có thành công đáng trân trọng. 

NGỦ

Âm thanh ngủ ở cây đàn

Ngọt ngào ngủ ở muôn vàn trái cây

Nước mưa nằm ngủ trong mây

Hương thơm nằm ngủ cả ngày trong hoa

Bóng râm ngủ dưới gốc đa

Trẻ ngủ ở dưới mái nhà ấm êm

Chỉ riêng có một trái tim

Chẳng bao giờ ngủ cả đêm lẫn ngày.

Bài thơ tả về giấc ngủ, một trạng thái đời sống thường ngày. Giấc ngủ được miêu tả trong không gian nghệ thuật bài Ngủ khá thú vị, là “ngủ” mà “thức”. “Thức” để nuôi dưỡng lấy giá trị mà chỉ có “ngủ” trong cách thức riêng mới làm được: “Âm thanh” ngủ ở “cây đàn”, và, “Hương thơm” nằm ngủ cả ngày “trong hoa”… Rõ là hai thứ âm thanh, và hương thơm nếu không được ngủ - trong tĩnh lặng - thì giá trị của nó sẽ không nuôi dưỡng và bảo tồn được.

Ngủ mà thức, tĩnh lặng mà hiện hữu, dâng hiến: 

“Chỉ riêng có một trái tim 

Chẳng bao giờ ngủ cả đêm lẫn ngày”

Đây chính là một thủ pháp cấu tứ, tạo hình đặc sắc mang yếu tố “có, không”, “hư, thực” của khoa huyền học phương Đông, lặng thấm như nước vào trong từng thớ đất - thơ, để nuôi dưỡng mà kết tụ nên thứ hoa trái - thi phẩm hợp phẩm chất tâm lý và xúc cảm tuổi ấu thơ. 

*

Ba bài thơ trên được xây dựng vững về tứ thơ. Tứ tạo hình, để từ hình, ở trường hợp chùm thơ này là hình ảnh trực quan Trăng. Cảm xúc từ quan sát Trăng - thức, tới cảm thấu âm thanh khi ngủ, là cả một cuộc vận động nhịp điệu thơ đi từ vẻ ngoại hình vào sâu tâm cảnh. 

Thơ ấy, đơn giản mà sâu xa, hồn nhiên mà lắng đọng.

Đỗ Trọng Khơi