Sự trỗi dậy của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và các mô hình sản xuất hiện đại đang mở ra cơ hội tái cấu trúc nông nghiệp Việt Nam, tạo nền tảng phát triển các cánh đồng quy mô lớn và nâng cao giá trị gia tăng cho toàn ngành.
Công nghệ dẫn dắt tái cấu trúc nông nghiệp, mở lối cho sản xuất quy mô lớn.
Trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển mình mạnh mẽ theo hướng phát triển bền vững, nông nghiệp - trụ cột của sản xuất vật chất đứng trước yêu cầu phải đổi mới sâu rộng cả về tư duy lẫn phương thức vận hành. Tại hội thảo về nông nghiệp thông minh diễn ra ngày 17/4 do Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam phối hợp cùng Tạp chí Một Thế Giới tổ chức, nhiều chuyên gia đã chỉ ra rằng việc ứng dụng công nghệ không còn là xu hướng, mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành.
Theo nhận định của ông Lưu Quang Định, Tổng Biên tập Tạp chí Một Thế Giới, quá trình chuyển đổi từ canh tác truyền thống sang mô hình quản trị dựa trên công nghệ cao đang giữ vai trò then chốt. Đây không chỉ là giải pháp để cải thiện năng suất và chất lượng nông sản mà còn là con đường giúp nông nghiệp Việt Nam từng bước khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế. Việc đưa trí tuệ nhân tạo, các nền tảng số và hệ thống tự động hóa vào sản xuất được xem là bước đi tất yếu nhằm gia tăng giá trị trên mỗi đơn vị đất đai.
Các đại biểu tham dự hội thảo.
Không dừng lại ở việc giới thiệu công nghệ, hội thảo còn hướng đến xây dựng một bức tranh toàn diện về hệ sinh thái nông nghiệp hiện đại. Những trao đổi tại sự kiện cho thấy kỳ vọng về sự liên kết chặt chẽ giữa nhà quản lý, giới khoa học và người sản xuất. Thông qua đó, một nền nông nghiệp minh bạch, tối ưu hóa nguồn lực và phát triển bền vững có thể được hình thành trong tương lai gần.
Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm là chiến lược phát triển các cánh đồng lớn. Đây không chỉ là biểu tượng của sự trù phú mà còn là bước chuyển mang tính chiến lược, hướng tới nền nông nghiệp sinh thái và hữu cơ. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, việc tích tụ ruộng đất và tổ chức lại sản xuất là điều không thể tránh khỏi.
Ông Đặng Duy Hiển, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số (Bộ NN-MT), cho biết chủ trương tập hợp các thửa ruộng nhỏ lẻ thành vùng sản xuất quy mô lớn đã được Nhà nước chú trọng trong nhiều năm qua. Hàng loạt chính sách ưu đãi như giảm thuế đất, hỗ trợ trang thiết bị hay đầu tư cơ sở hạ tầng đã được triển khai nhằm khuyến khích doanh nghiệp và nông dân tham gia. Bên cạnh đó, đời sống người sản xuất cũng được cải thiện thông qua các chương trình hỗ trợ nhà ở và điều kiện sinh hoạt.
Dù vậy, thực tế cho thấy số lượng mô hình cánh đồng lớn đạt hiệu quả cao vẫn còn hạn chế. Trong khi các tập đoàn lớn có đủ nguồn lực để triển khai và thu về kết quả tích cực, thì khối doanh nghiệp vừa và nhỏ - vốn chiếm tỷ lệ lớn lại gặp nhiều khó khăn trong việc mở rộng quy mô sản xuất. Điều này đặt ra câu hỏi về những “nút thắt” cần được tháo gỡ để thúc đẩy sự phát triển đồng đều trong toàn ngành.
Phân tích nguyên nhân, ông Hiển cho rằng điểm yếu nằm ở việc thiếu hụt các giải pháp khoa học công nghệ mang tính ứng dụng cao. Việc sản xuất trên diện tích lớn không thể tiếp tục dựa vào kinh nghiệm truyền thống hay lao động thủ công, mà đòi hỏi phải có nền tảng nghiên cứu bài bản về giống cây trồng, vật nuôi cũng như quy trình canh tác hiện đại. Trong khi đó, lĩnh vực nghiên cứu nông nghiệp hiện nay vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu đổi mới.
Thực trạng này cho thấy dù đã có nền tảng hạ tầng tương đối tốt, ngành nông nghiệp vẫn thiếu những “mảnh ghép” quan trọng để tạo nên bước đột phá. Việc tối ưu hóa giá trị trên từng mét vuông đất đòi hỏi những giải pháp sáng tạo, có khả năng áp dụng rộng rãi và phù hợp với điều kiện thực tế.
Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số được xem là chìa khóa quan trọng nhất. Đây không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm mà đã trở thành động lực cốt lõi thúc đẩy nông nghiệp hiện đại. Nhà nước đang đẩy mạnh đầu tư vào hạ tầng dữ liệu, xây dựng chiến lược hỗ trợ khởi nghiệp và tạo điều kiện để các công nghệ như AI hay Big Data được ứng dụng sâu rộng. Những công cụ này giúp giải quyết hàng loạt bài toán từ dự báo thời tiết, kiểm soát dịch bệnh đến phân tích thị trường, qua đó hỗ trợ người sản xuất đưa ra quyết định chính xác hơn.
Một tín hiệu tích cực khác là sự tham gia ngày càng mạnh mẽ của lực lượng thanh niên trong lĩnh vực nông nghiệp. Với tư duy đổi mới và khả năng tiếp cận công nghệ nhanh chóng, họ đang trở thành nhân tố quan trọng trong quá trình chuyển đổi. Sự kết hợp giữa nguồn nhân lực trẻ, nền tảng công nghệ số và chính sách hỗ trợ phù hợp được kỳ vọng sẽ tạo ra diện mạo mới cho nông thôn Việt Nam trong thời gian tới.
Trần Huyền